Çöl Çekirgesi İstilası Moritanya ve Fas'ta Yayılıyor, Ekinleri Tehdit Ediyor

Bu ay Türkçe ve Arapça medyada dolaşan paylaşımlar, milyarlarca böcekten oluşan 64 kilometre genişliğinde bir çöl çekirgesi sürüsünü sıcak haber gibi sunuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2026'da bu büyüklükte yeni bir sürü bildirmedi. FAO'nun doğruladığı şey, 2025'te Moritanya'da başlayan ve o zamandan beri Fas ile Cezayir'e yayılan ayrı, gerçek bir istiladır.

'64 kilometre' iddiası nereden geliyor

Viral rakam, Moritanya'da çekilen BBC'nin Planet Earth belgesel serisinde kullanılan görüntülere ve 2003-2005 yılları arasında Batı ve Kuzey Afrika'yı etkileyen bir çekirge istilasına dayanıyor; bu bilgiyi Türk haber kuruluşları Onedio ve Ortadoğu Gazetesi veriyor ve her ikisi de rakamı güncel bir olayla ilişkilendirmeden yayımlamış.

Bu ölçekte bir sürüye en yakın belgelenmiş örnek 2020 yılında Kenya'dan geliyor. Carbon Brief'in FAO verilerini incelediği bir değerlendirmeye göre FAO, orada bir sürüyü 60 kilometre uzunluğunda ve 40 kilometre genişliğinde -kabaca Lüksemburg büyüklüğünde- ölçtü ve bu sürünün tahmini 20 milyar çekirge barındırdığını belirledi. O istila, dönemin haberlerinde Kenya için 70 yılın, Etiyopya ve Somali için ise 25 yılın en kötüsü olarak tanımlanmıştı. 60'a 40 kilometrelik bu rakam, şu anda internette dolaşan 64 kilometrelik genişlikten farklı; bu da eski bir veri noktasının yeni gibi sunulmasının bir örneği.

2025-2026'da gerçekte sürmekte olan istila

FAO'nun Bitki Üretimi ve Koruma biriminin bildirdiğine göre, Ağustos 2025'te Moritanya'da ilk nesil çekirge nimfleri görüldü, Ekim ayında ise daha büyük bir ikinci nesil onu takip etti. FAO, Aralık 2025 ve Ocak 2026'daki olağandışı yağışlı koşulların üçüncü bir nesil için uygun üreme ortamı yarattığını söyledi.

Mart 2026 itibarıyla, ergin çekirgeler ve küçük sürüler Moritanya'dan güney Fas'a doğru ilerleyerek Tan-Tan bölgesine ulaştı; Fas merkezli haber kaynağı Hespress, yetkililerin o noktaya kadar büyük ekin zararı kaydetmediğini belirtti. Mayıs ayına kadar gruplar Agadir ve Errachidia'ya ulaştı; Fas'ın İçişleri Bakanlığı'na atfen Express FM Morocco, durumun yerden ve havadan ilaçlama sayesinde kontrol altında kaldığını, doğu Fas, batı Cezayir ve yeniden Moritanya'ya doğru daha fazla hareket beklendiğini bildirdi. Haziran ayına gelindiğinde FAO, Draa Vadisi boyunca olgun ergin gruplar da dahil olmak üzere Fas çapında yaygın nimf grupları ve bantları bildirdi; Haziran ve Temmuz aylarında Cezayir, Moritanya ve Sahel'e doğru göç beklendiğini açıkladı.

Tehlikedeki ekinler ve gıda güvenliği

Tarım ticaret kaynağı FreshPlaza'ya göre, güney Fas'ta sürüler Agadir yakınlarındaki Souss-Massa bölgesi ile Guelmim ve Tata'daki buğday ve arpa üretim alanlarından geçti ve kuzeybatı Cezayir'e ulaştı. FAO, Mart 2026'da durumu henüz büyük ölçekli bir istila olarak sınıflandırmadı, ancak daha fazla yayılma riskinin yüksek olduğunu söyledi.

Açlık Erken Uyarı Sistemleri Ağı'nın (FEWS NET) Aralık 2025 tarihli bir analizine göre, Moritanya'da istila, Senegal Nehri boyunca sulanan pirinç ve taşkın sonrası tarımı, ayrıca yağmura bağlı tahılları ve mera arazilerini tehdit ediyor. Aynı analiz, Moritanya'nın Trarza bölgesindeki üretim kayıplarının ortalamaya kıyasla %20'nin altında kaldığını ve istiladan kaynaklanan bölgesel gıda güvenliği riskini genel olarak düşük, ancak özellikle Moritanya için orta düzeyde değerlendirdiğini belirtti.

Yetkililer nasıl karşılık veriyor

FreshPlaza'nın bildirdiğine göre Fas, Ocak 2026'da çekirgelere karşı yaklaşık 47.000 hektarı, Şubat ayında ise 34.500 hektarı ilaçladı; FAO'nun Haziran bültenine göre ilaçlama alanı Nisan'da yeniden yaklaşık 39.000 hektara, Mayıs'ta ise nerdeyse 42.000 hektara yükseldi. FAO'nun Bitki Üretimi ve Koruma birimi, Fas'ın Moritanya'daki mücadele operasyonlarına destek olmak üzere 100.000 litre pestisit bağışladığını belirtti.

Fas'ın Souss-Massa bölgesindeki çiftçiler FreshPlaza'ya, pestisit sevkiyatlarının ve müdahale ekiplerinin etkilenen bölgelere her zaman zamanında ulaşmadığını, bazı yerleşimlerin ise resmi ilaçlamayı beklerken sürüleri uzaklaştırmak için duman ve gürültü kullandığını söyledi.

Hâlâ bilinmeyenler

FAO'nun kendi bültenleri, 2026 yazında Cezayir, Moritanya ve Sahel'e doğru yayılmayı doğrulanmış bir olay olarak değil, bir tahmin olarak tanımlıyor. İncelenen en güncel raporlara göre, Fas yetkilileri büyük ekin kayıpları açıklamadı ve FEWS NET'in daha geniş bölge için gıda güvenliği risk derecelendirmesi düşük kalmaya devam etti; ancak kuruluş, çekirgelerin Sahel'de zaten çatışma ya da ekonomik sıkıntıdan etkilenmiş bölgelere ulaşması halinde sonuçların kötüleşebileceği konusunda uyardı.