Francuska fizyczka Jacqueline Bloch otrzymała złoty medal CNRS 2026 za badania polarytonów

Francuski Narodowy Ośrodek Badań Naukowych (CNRS) ogłosił 15 września 2026 roku, że jego Złoty Medal, najwyższe wyróżnienie instytucji, przypadł fizyczce Jacqueline Bloch za jej badania polarytonów, zgodnie z CNRS i Francuską Akademią Nauk.

Kim jest Jacqueline Bloch

Bloch, lat 59, jest kierownikiem badań w Centrum Nauk Nano i Nanotechnologii (C2N), wspólnym laboratorium CNRS i Uniwersytetu Paryż-Saclay w Palaiseau, na południe od Paryża, według CNRS.

Bloch studiowała w Wyższej Szkole Fizyki i Chemii Przemysłowej (ESPCI) i obroniła pracę doktorską na temat zachowania elektronów w nanostrukturach w 1994 roku, w tym, co było wówczas Laboratorium Mikrostruktur i Mikroelektroniki (przemianowane na C2N w 2016 roku), według CNRS. Została zatrudniona przez CNRS w tym samym roku i pracuje w systemie CNRS od tamtej pory, powiedział CNRS. Jest członkinią sekcji fizyki Francuskiej Akademii Nauk, powiedziała Akademia.

Czym są polarytony i dlaczego to badanie jest ważne

Polarytony są opisywane przez CNRS jako hybrydowe cząstki kwantowe, które są w połowie światłem i w połowie materią. Tworzą się wewnątrz mikroprzesłonek — struktur półprzewodnikowych o grubości kilka mikrometrów umieszczonych między lustrami — gdzie fotony (cząstki światła) i ekscytony (związane pary elektron-dziura w materiale) nieustannie wymieniają energię, tworząc połączone właściwości, które ani fotony, ani ekscytony nie mają samodzielnie.

Według CNRS, zespół Bloch wykorzystał polarytony do symulacji innych systemów fizycznych w laboratorium. W 1997 roku opublikowała pracę pokazującą, jak mikroprzesłonki mogą być kształtowane w mikronowe słupki w celu kontrolowania stanów fotonów. W 2010 roku jej grupa manipulowała kondensatami polarytonów, używając przesłonek o różnych kształtach, a w 2014 roku zespół zebrał strukturę o wzorze plastra miodu, w której polarytony naśladowały właściwości grafenu, materiału węglowego znanego z jego przewodnictwa elektrycznego.

W 2015 roku zespół Bloch użył płynów polarytonów do odtworzenia warunków przypominających horyzont zdarzeń czarnej dziury, zgłosił CNRS. W 2022 roku grupa wykazała, że fluktuacje wewnątrz kondensatu polarytonów podlegają tym samym prawom statystycznym, które rządzą tworzeniem się lodu na szkle lub rozprzestrzenianiem się ognia na papier; w 2025 roku rozszerzyli to odkrycie na systemy dwuwymiarowe, zgodnie z CNRS i Akademią Nauk.

Akademia Nauk powiedziała, że odkrycia Bloch otworzyły nowe sposoby badania zjawisk kwantowych, w tym zachowanie elektronów w pewnych materiałach, przepływ płynów opartych na świetle i zjawiska inspirowane fizyką czarnych dziur.

CNRS zauważył, że własny priorytet badań Bloch pozostaje fundamentalnym odkryciem, i że każde zastosowanie technologiczne — takie jak wykorzystanie cząstek światła do przetwarzania informacji — będzie wynikać z, a nie napędzać tę naukę podstawową.

O Złotym Medalu CNRS

Złoty Medal CNRS został utworzony w 1954 roku i jest przyznawany raz w roku jednemu naukowcowi lub naukowcowi-dydaktykowi pracującemu w francuskiej instytucji naukowej publicznej, aby uczcić całkowitość dorobku naukowego tej osoby, zgodnie ze stroną Wikipedii w języku francuskim o medalu, na której CNRS jest wymieniony jako źródło. Kilka poprzednich laureatów otrzymało później Nagrody Nobla, wśród nich Louis de Broglie, Alfred Kastler, Louis Néel i Pierre-Gilles de Gennes, wszyscy w dziedzinie fizyki.

Co nie jest jeszcze znane

CNRS i Akademia Nauk nie opublikowały daty formalnej ceremonii wręczenia nagrody poza ogłoszeniem z 15 września 2026 roku. Żadne źródło nie określa harmonogramu dla żadnego praktycznego ani komercyjnego zastosowania technologii opartej na polarytonach.