انفجار رادیویی سریع یا FRB، یک بروفتش کوتاه اما بسیار قدرتمند از امواج رادیویی است که از کسری از میلیثانیه تا چند ثانیه طول میکشد، طبق ورودی ویکی‌پدیای انگلیسی درباره این پدیده. در آن کسری از ثانیه، یک انفجار معمولی تقریباً به همان مقدار انرژی را منتشر میکند که خورشید در مدت سه روز منتشر میکند، همانطور که همان منبع بیان میکند.
چگونه FRBها کشف شدند
اولین انفجار رادیویی سریع در سال 2007 توسط ستارهشناسان Duncan Lorimer و David Narkevic شناسایی شد، آنها آن را هنگام بازبینی داده‌های پرتو pulsar آرشیوی ضبط‌شده در سال 2001 یافتند؛ این رویداد اکنون به نام Lorimer Burst شناخته می‌شود، طبق ویکیپدیا. تشخیص زمان‌واقع یک انفجار جدید تا ژانویه 2015 در رصدخانه Parkes در استرالیا اتفاق نیفتاد، همانطور که همین ورودی بیان میکند.
از آن زمان، تلسکوپهای رادیویی ساخت‌شده به‌طور خاص شکار FRB را به بخش معمولی نجوم تبدیل کرده‌اند. تلسکوپ CHIME کانادایی صدها انفجار را از سال 2018 فهرست‌بندی میکند، آرایه ASKAP استرالیایی کمک کرده است تا کهکشانهای میزبان چندین انفجار تک‌ریزی را دقیق کند، و تلسکوپ MeerKAT آفریقای جنوبی — از طریق پروژه MeerTRAP survey — به یک عنصر مرکزی در اکتشافات اخیر تبدیل شده است، طبق ویکیپدیا و گزارش ناسا درباره نقش تلسکوپ Webb در تحقیقات FRB.
چرا این موضوع به اخبار بازگشت
در 8 اکتبر 2026، تیم تحقیقی به رهبری Manisha Caleb و Themiya Nanayakkara از دانشگاه سیدنی یافته‌هایی را در مجله Science منتشر کردند که FRB 20240304B را توصیف میکند، دورترین انفجار رادیویی سریع شناسایی‌شده تاکنون، طبق ناسا و گزارشی در The Conversation. سیستم MeerTRAP تابع MeerKAT برای اولین بار انفجار را در 4 مارس 2024 تشخیص داد، و سپس تلسکوپ فضایی جیمز ویب برای یافتن و بررسی کهکشان میزبان آن استفاده شد، طبق ناسا.
ابزارهای NIRCam و NIRSpec ویب کهکشان میزبان انفجار را در یک تغییر تکرار جهانی 2.148 قرار دادند، به این معنی که سیگنال حدود 3 میلیارد سال پس از Big Bang از منبع خود ترک کرد و تقریباً 10.6 میلیارد سال قبل از رسیدن به زمین سفر کرد، طبق ناسا و The Conversation. این فاصله را بیش از دو برابر رکورد‌دار قبلی میکند، همانطور که phys.org گزارش کرد.
کهکشان میزبان شگفت‌انگیز کوچک
آنچه تیم تحقیق را شگفت‌زده کرد فقط فاصله نبود بلکه نوع کهکشانی بود که انفجار از آن آمد. The Conversation گزارش کرد که کهکشان میزبان فقط حدود 10 میلیون بار جرم خورشید را دارد — تقریباً 1000 بار کم‌جرم‌تر از کهکشان‌هایی که عادتاً FRBها را میزبانی میکنند — و دارای سطح کمی از عناصر سنگین است در حالیکه ستارگان جدید تشکیل میدهد. نویسنده‌ی همکار Laura Driessen کهکشان را «شگفت‌انگیز کوچک، فقیر از لحاظ فلزی و تحت‌الشعاع یک دوره بسیار فعال تشکیل ستاره» توصیف کرد، طبق phys.org.
این ترکیب برای نظریات درباره آنچه در اصل باعث FBRها می‌شود اهمیت دارد.
تصور می‌شود چه چیز انفجارات رادیویی سریع را ایجاد میکند
علیرغم نزدیک به دو دهه مطالعه، ستارهشناسان در مورد یک علت واحد برای FRBها به توافق نرسیده‌اند، و ویکیپدیا چندین منابع پیشنهادی را فهرست میکند، از جمله magnetars، ادغام ستارههای نوترونی، ابرنوواها و فرایندهای نزدیک سیاه‌چاله‌ها. قوی‌ترین شواهد مستقیم تاکنون FRBها را به magnetarها — ستارگان نوترونی جوان با میدان‌های مغناطیسی بسیار قدرتمند — مرتبط میکند، پس از اینکه یک انفجار در آپریل 2020 به magnetar کهکشانی SGR 1935+2154 ردیابی شد، اولین بار که یک FRB به یک جسم معروف خاص مرتبط شد، طبق ویکیپدیا.
یافته‌های جدید درباره FRB 20240304B توضیح magnetar را بر نظریه ادغام ستارههای نوترونی تقویت میکند، طبق ناسا، زیرا ادغام دو ستاره‌ی نوترونی معمولاً بعد از تشکیل ستاره زمان زیادی می‌برد، در حالیکه سن کهکشان میزبان و تشکیل ستاره فعال بهتر با magnetarها مطابقت دارد، که کمی بعد از انفجار ستارههای بزرگ به عنوان ابرنوواها تشکیل میشوند.
انفجارات تکراری در برابر انفجارات تکریز
بیشتر FRBهایی که تا کنون کشف شده‌اند به نظر میرسند فقط یک بار بروفتش کنند، اما برخی منابع تکرار میشوند. ویکیپدیا یادآوری میکند که FRB 121102، که در سال 2012 یافت شد، اولین منبع تکراری شناسایی‌شده بود، در کهکشانی حدود سه میلیارد سال‌نوری دورتر واقع شده است. منبع دیگری، FRB 180916، برای تپیدن در یک برنامه قابل اندازه‌گیری غیرمعمولی است — تقریباً هر 16.35 روز — که آن را تنها FRB شناخته‌شده با دوره منظم میکند، طبق همان ورودی.
انفجارات رادیویی سریع قابل توجه در نگاه سریع
انفجارات رادیویی سریع اصلی و آنچه هر یک را قابل توجه کرد| انفجار | سال کشف | فاصله / سن | چرا اهمیت دارد |
|---|
| Lorimer Burst | 2007 (داده‌های 2001) | در منبع مشخص نشده | اولین FRB شناسایی‌شده، در داده‌های pulsar آرشیوی (ویکیپدیا) |
|---|
| FRB 121102 | 2012 | حدود 3 میلیارد سال‌نوری | اولین منبع تکراری FRB تایید‌شده (ویکیپدیا) |
|---|
| FRB 180916 | 2019–2020 | در منبع مشخص نشده | تنها FRB شناخته‌شده با دوره منظم حدود 16.35 روز (ویکیپدیا) |
|---|
| انفجار SGR 1935+2154 | آپریل 2020 | درون کهکشان راه شیری | اولین انفجار مشابه FRB مرتبط به یک magnetar خاص (ویکیپدیا) |
|---|
| FRB 180924 | 2019 | حدود 3.6 میلیارد سال‌نوری | اولین FRB تکریز ردیابی‌شده به کهکشان میزبان (ویکیپدیا) |
|---|
| FRB 20240304B | تشخیص 4 مارس 2024؛ میزبان شناسایی 2026 | سیگنال حدود 10.6 میلیارد سال قدیمی، تغییر تکرار جهانی 2.148 | دورترین FRB تاکنون، تغییر تکرار جهانی اندازه‌گیری‌شده توسط Webb (ناسا، The Conversation) |
|---|
آنچه FRBها می‌توانند به ستارهشناسان آموزش دهند
فراتر از منشأ آنها، دانشمندان از FRBها به عنوان سنجاق‌های کیهانی استفاده میکنند. The Conversation گزارش میکند که امواج رادیویی از FRB 20240304B از حدود 80% تاریخ کیهانی عبور کردند، حاوی اطلاعات درباره میدان‌های مغناطیسی، الکترون‌های آزاد و ماده‌ی باردار پراکنده در فضای تاحدود نامریی بین کهکشان‌ها — ماده‌ای که درغیر این صورت مشاهده‌ی مستقیم آن بسیار دشوار است.
این همان دلیلی است که The Conversation انفجار را منبع اطلاعات غیرمعمولاً غنی درباره بخش‌هایی از کائنات توصیف میکند که درغیر این صورت مطالعه‌ی مستقیم آن دشوار است، و این تقییم را به محققان مطالعه نسبت میدهد.
