Nil üzerine inşa edilmiş bir medeniyet
Antik Mısır, Nil Nehri vadisi boyunca gelişti ve genel olarak Yukarı ve Aşağı Mısır'ın MÖ 3100 civarında birleşmesinden, Roma yönetimi altında bağımsız Mısır hakimiyetinin sona erişine kadar tarihlendirilir. History.com, Roma'nın ele geçirmesini MÖ 31 olarak tarihlendirirken, World History Encyclopedia aynı olay için MÖ 30 tarihini verir. World History Encyclopedia, daha geniş kültürel süreci Hanedanlık Öncesi Dönem için yaklaşık MÖ 6000'e kadar geriye götürür; hiyeroglif yazısının ise Naqada III evresinde, yaklaşık MÖ 3200'de ortaya çıktığını belirtir.
Tarihçiler bu uzun süreyi, siyasi parçalanmayla karakterize 'ara dönemler' ile birbirinden ayrılan krallıklara bölerler. Başvurulan iki kaynak bu krallıklar için biraz farklı yıl aralıkları vermektedir; bu, kesin tarihlerin Mısırbilimciler arasında halen tartışmalı olduğu antik kronolojinin yaygın bir özelliğidir.
Antik Mısır tarihinin ana dönemleri| Dönem | Yaklaşık tarihler | Bilinen özellikleri |
|---|
| Eski Krallık | MÖ 2686-2181 civarı (History.com); MÖ 2613-2181 civarı (World History Encyclopedia) | Giza ve Sakkara dahil piramit inşaatı |
|---|
| Orta Krallık | MÖ 2055-1786 civarı (History.com); MÖ 2040-1782 (World History Encyclopedia) | Thebes'ten merkezi yönetim, edebiyat, sulama |
|---|
| Yeni Krallık | MÖ 1567-1085 civarı (History.com); MÖ 1570-1069 civarı (World History Encyclopedia) | En büyük toprak genişlemesi, ünlü firavunlar |
|---|
Din, öteki dünya ve mumyalama
World History Encyclopedia'ya göre Mısır dini iki birbirine bağlı kavram etrafında şekillenir: denge ve uyum anlamına gelen ma'at ve evreni canlandırdığına inanılan ilksel güç anlamına gelen heka. Mısırlılar, Amun, Osiris, İsis ve Horus dahil pek çok tanrıya tapıyor ve dünya hayatının, ruhun yargılanmadan önce geçtiği ve Dünya'daki hayatın bir aynası olarak tanımlanan Kamış Tarlası adlı bir cennete ulaşılan sonsuz bir yolculuğun tek bir evresi olduğuna inanıyordu.
National Geographic'in bildirdiğine göre, köpek başlı tasvir edilen tanrı Anubis, ruhları öteki dünyaya götüren kılavuz olarak kabul edilirdi. Kraliyet ailesi dahil her toplumsal kesimden Mısırlılar köpek besliyordu ve aileler, öteki dünyada evcil hayvanlarıyla yeniden buluşabilmek için zaman zaman ölen hayvanlarını mumyalıyordu.
Yazı, piramitler ve köle işçiliği efsanesi
Hiyeroglif yazısı, World History Encyclopedia tarafından yaklaşık MÖ 3200'e tarihlendirilir. Yüzyıllar boyunca bu yazı okunamadı; History.com, 1822'de Rosetta Taşı'nın çevrilmesinin yazı sistemini anlamayı sonunda mümkün kıldığını ve modern Mısırbilim çalışmalarını başlattığını belirtiyor.
Yaklaşık MÖ 2670'te mimar İmhotep'e atfedilen Sakkara'daki Basamaklı Piramit, World History Encyclopedia tarafından ilk piramit ve bilinen en eski büyük taş yapı olarak tanımlanıyor.
Aynı kaynak, Giza anıtlarının köle işçiliğiyle inşa edildiğine dair 'kesinlikle hiçbir kanıt' bulunmadığını belirtiyor. Bunun yerine, vasıflı ve vasıfsız Mısırlı işçilerin emekleri karşılığında ücret aldıklarını ve günlük bira tayını ile sağlık hizmeti dahil erzak sağlandığını söylüyor.
Önemli firavunlar
- Coser (MÖ 2670 civarı) — World History Encyclopedia'ya göre Sakkara'daki ilk piramidi sipariş etti.
- Hatşepsut — Punt topraklarıyla ticareti genişletti ve History.com tarafından ilk doğrulanmış kadın hükümdar olarak tanımlanıyor. World History Encyclopedia saltanatını MÖ 1479-1458 olarak tarihlendirirken, History.com MÖ 1503-1482 tarihini veriyor.
- III. Tutmosis (MÖ 1458-1425) — World History Encyclopedia'ya göre Mısır topraklarını önemli ölçüde genişletti.
- Akhenaten — güneş tanrısı Aten'e tapınmayı yaygınlaştırdı ve başkenti Amarna'ya taşıdı; sonrasında geleneksel çok tanrıcılık yeniden kuruldu. World History Encyclopedia saltanatını MÖ 1353-1336 olarak tarihlendirirken, History.com onu doğum adı IV. Amenhotep ile anarak yaklaşık MÖ 1379-1362 tarihini veriyor.
- Tutankamon — önceki dini uygulamaları yeniden tesis etti; büyük ölçüde sağlam kalan mezarı 1922'de keşfedildi. World History Encyclopedia saltanatını yaklaşık MÖ 1336-1327 olarak tarihlendirirken, History.com yaklaşık MÖ 1361-1352 tarihini veriyor.
- II. Ramses (MÖ 1279-1212) — en uzun süre hüküm süren firavunlardan biri; World History Encyclopedia'ya göre tarihte kayıtlara geçen ilk barış antlaşması olan MÖ 1258 tarihli Kadeş Antlaşması'na imza attı.
Çöküş ve modern yeniden keşif
Yerli Mısır yönetimi, History.com'un MÖ 332 ve World History Encyclopedia'nın MÖ 331 olarak tarihlendirdiği Büyük İskender'in fethiyle sona erdi. Bu, History.com'un MÖ 31 ve World History Encyclopedia'nın MÖ 30 olarak tarihlendirdiği Roma'nın ilhakıyla sonuçlanan Yunan-Makedon hanedan hakimiyeti dönemini başlattı. Antik Mısır'a olan ilgi, modern çağda 1822'deki hiyeroglif deşifresi ve 1922'deki Tutankamon'un mezarının keşfiyle yeniden canlandı.
World History Encyclopedia, Mısır kültürünün; insan başarısına verdiği önem, sanatsal üretimi ve ölümsüz ruha olan inancı aracılığıyla Yunanistan'ı, Roma'yı ve Hristiyanlık dahil daha sonraki dini gelenekleri etkilediğini belirtiyor.
