جاز: از خیابان‌های نیواورلئان تا یک زبان موسیقی جهانی

جاز نوعی موسیقی است که در میان جوامع آمریکایی‌آفریقایی در نیواورلئان، لوئیزیانا در دهه‌های اطراف سال 1900 پیدایش یافت. به گفتۀ سرویس پارکهای ملی ایالات متحده، ترکیب نادر شهر از تاریخ استعماری فرانسوی و اسپانیایی، جمعیت بزرگی از نژاد آفریقایی‌الاصل، و جامعۀ رسمی‌تر "کریول رنگین" شرایط خاصی را ایجاد کردند که در آن این سبک پدیدار شد.

جایی که آغاز شد: میدان کنگو و گروه‌های نیلوفری

سرویس پارکهای ملی ریشه‌های اولیه را تا میدان کنگو ردیابی می‌کند، جایی که برده‌ها تا اواسط قرن هجدهم جمع می‌شدند و سنت‌های درام و رقص آفریقای غربی را حفظ می‌کردند. تا دهه‌های 1880 و 1890، گروه‌های درام نیلوفری آمریکایی‌آفریقایی و رژه‌های هندی مردی گرا این سنت‌ها را با ابزارهای موسیقی سبک اروپایی و سبک پیانوی متوازن معروف به راغتایم مخلوط می‌کردند.

نوازندۀ کورنت چارلز "بادی" بولدن، فعال در نیواورلئان تقریباً بین سال‌های 1895 و 1900، توسط بسیاری از نوازندگان اولیۀ جاز به عنوان اولین کسی که به سبکی کاملاً نو اجرا کرد، شامل عبارات بلوز ارتجالی و سرعت‌های بیشتر، به رسمیت شناخته می‌شود، همان‌گونه که سرویس پارکها یادآوری می‌کند. قوانین تفریق نژادی دهۀ 1890 تأثیری غیرمنتظره داشت که موسیقاران ارتجالی محل را با نوازندگان کریول آموخته‌شدۀ رسمی متحد کرد و تقلیدین را بیشتر در صوت جاز نیواورلئان از کورنت، کلارینت و تrombone در ارتجال جمعی مخلوط کرد.

از نیواورلئان تا یک سوال ملی

نوازندگان این سبک را از نیواورلئان در دهه‌های 1900 و 1910 به بیرون برد: پیانیست جلی رول مورتن در حدود سال 1907 شروع به تور بیرون از شهر کرد، و رهبر گروه فریدی کپارد با اوركسترای کریول اصلی خود از سال 1912 شروع به تور ملی کرد. گروه جاز دیکسیلند اصلی، تحت هدایت نیک لاروکا، آنچه سرویس پارکهای ملی آن را اولین ضبط تجاری جاز می‌داند، در نیویورک در سال 1917 ضبط شد — ضبطی که به یک موفقیت ملی غیرمنتظره تبدیل شد.

به گفتۀ سرویس مرجع تحقیقی EBSCO، لویی آرمسترانگ به عنوان پیشگام «شکستۀ» ارتجالی انفرادی در اجراهای گروهی شناخته می‌شود، که کمک کرد تا جاز از پلی‌فونی جمعی به سمت سبک متمرکز بر هنرمند تنها حرکت کند، سبکی که امروزه نیز شایع است.

سوینگ، بیبوپ و سبک‌های پس‌رو

جاز ادامه یافته است تا در طول دهه‌های بعدی از طریق دورۀ‌های مختلف تکامل یافت، از فرقه‌های رقص بزرگ دورۀ سوینگ به سمت سبک‌های بیشتر متمرکز بر ارتجال که پس‌رو آمدند، بر اساس خلاصۀ تحقیقاتی EBSCO در مورد تاریخ این ژانر.

خلاصۀ EBSCO یادآوری می‌کند که بیبوپ در دهۀ 1940 به عنوان جایگزینی تقاضای‌خواه‌تر فنی برای سوینگ، تحت رهبری ساکسوفن‌خوان چارلی پارکر و شیپوری‌خوان دیزی جیلسپی ظاهر شد، قبل از اینکه مایلز دیویس کمک کند تا صدای «جاز خنک» آرام‌تری در دهۀ بعد و طی دهۀ 1950 محبوب شود. آلبوم او در سال 1959 «Kind of Blue» به عنوان یکی از تاثیرگذارترین ضبط‌های این ژانر توصیف می‌شود. موسیقاران جاز آزاد بعدها ساختار هماهنگی ثابت را برای ارتجال باز حذف کردند، در حالی که فیوژن جاز از اواخر 1960 به بعد ریتم‌های مشتق‌شدۀ راک و فانک و ابزارهای الکتریکی را اضافه کرد.

ژانری که به هنر جهانی تبدیل شد

جاز تا حد زیادی از طریق رادیو و ضبط‌های صدایی از دهۀ 1920 به بعد خارج از ایالات متحده پخش شد، بر اساس EBSCO، و به مخاطبین اروپایی رسید. گیتاریست جانگو رینهاردت، که جاز آمریکایی را با سنت‌های موسیقی رومانی در فرانسه مخلوط کرد، به عنوان منبع اولین سبک جاز اروپایی بزرگ، معروف به جاز سیگانی، نام برده می‌شود.

این دسترسی جهانی اکنون به طور رسمی توسط یونسکو شناخته شده است، کنفرانس کل آن در سال 2011 30 آوریل را به عنوان روز جاز بین‌المللی تعیین کرده است. این روز توسط موسسۀ جاز هیربی هنکاک هماهنگ شده و، بر اساس یونسکو، قصد آن تسلیط نور بر نقش جاز در گفتگوی فرهنگی‌بین، تنوع و آزادی بیان است. نسخۀ سال 2025، با ریاست پیانیست هیربی هنکاک، در ابوظبی برگزار شد و، بر اساس یونسکو، بیش از 2 میلیارد نفر را در بیش از 190 کشور از طریق کنسرت‌ها، برنامه‌های آموزشی و پوشش رسانه‌ای متوجه کرد.

کنسرت روز جاز بین‌المللی 2025 در ابوظبی موسیقاران از امارات متحدۀ عربی، ایالات متحدۀ آمریکا، چین، مراکش، بریتانیا، فرانسه، کانادا، استرالیا، پاناما، عراق و هند را به نمایش گذاشت، بر اساس یونسکو، همراه با برنامه‌ریزی‌ای که جاز را با ابزارهای موسیقی سنتی خاورمیانه مانند عود و قانون جفت کرد — نمونه‌ای از آن نوع ادغام فرهنگی‌بین که از دهه‌های اولیۀ این ژانر در نیواورلئان آن را مشخص کرده است.