مطالعات سال 2026 نشان می‌دهد که فرآیندهای بیماری الزایمر ممکن است از خارج مغز شروع شوند

چهار مطالعه جداگانه، یک سیگنال مشترک

بیماری الزایمر به مدت طولانی به عنوان یک اختلال مغزی مورد مطالعه قرار گرفته است که بر تراکم پلاک‌های آمیلوئید-بتا و درهم تنیدگی‌های تاو در داخل نورون‌ها تمرکز دارد. در طول سال 2026، چهار تیم تحقیقاتی مستقل در ایالات متحده و دانمارک یافته‌هایی گزارش دادند که به جهت متفاوتی اشاره می‌کنند: برخی از فرآیندهای بیولوژیکی مرتبط با این بیماری به نظر می‌رسد که شروع می‌شوند، یا حداقل نشانه‌های اولیه خود را نشان می‌دهند، خارج از مغز.

تیم‌ها به طور جداگانه کار کردند و از روش‌های متفاوت استفاده کردند — پایگاه داده‌های ژنتیکی، مدل‌های موشی، بافت کولون انسانی و اورگانوئیدهای دستگاه گوارشی رشد‌یافته در آزمایشگاه — و اعضای مختلفی را بررسی کردند. در مجموع، نتایج آن‌ها الگویی را توصیف می‌کنند که در آن روده، گره‌های لنفاوی، پوست، ریه‌ها و سلول‌های ایمنی گردش‌کننده تغییرات مرتبط با بیماری را قبل از یا همراه با تغییرات مغزی نشان می‌دهند که پزشکان به طور سنتی به دنبال آن هستند.

روده و سد دستگاه گوارشی

محققان در مرکز تحقیقات بیماری‌های تنکس‌زا دانشگاه ایالتی آریزونا - بنر، بافت کولون گرفته‌شده در اتوپسی از بیماران الزایمر را با بافت از افراد شناختی سالم مقایسه کردند، طبق یافته‌هایی که در مجله الزایمر و دمانس منتشر شد و توسط دانشگاه ایالتی آریزونا در 16 ژانویه 2026 تفصیل داده شد. تیم، به رهبری دیگو ماستروئنی، پروتئین‌های ایمنی ضعیف و سطوح کاهش‌یافته پروتئین‌های درگیر در ارتباط سلول‌های عصبی را در بافت روده بیماران الزایمر کشف کرد، همراه با آمیلوئید-بتا 42 بالاتر و تغییراتی در باکتری‌های روده، از جمله افزایش در Christensenellaceae و Desulfovibrio.

مطالعه جداگانه‌ای در دانشکده پزشکی دانشگاه میامی، به رهبری هلن برامت و نادین کر، اورگانوئیدهای روده‌ای — مدل‌های کوچک ساخته‌شده در آزمایشگاه از بافت دستگاه گوارشی — را از مدل‌های الزایمر پیش‌بالینی رشد داد. منتشر‌شده در مجله Aging and Disease در 23 ژوئیه 2026، مطالعه شکست سد دستگاه گوارشی، التهاب و تراکم آمیلوئید-بتا و تاو فسفوریله‌شده را در اورگانوئیدها قبل از سنی که در آن علائم عصبی معمولاً ظاهر می‌شوند کشف کرد. برامت، نویسنده ارشد مطالعه، این واقعیت که مشکلات سد دستگاه گوارشی قبل از نقص‌های حافظه یا تفکر ظاهر شدند، را یافته قابل‌توجهی از کار توصیف کرد.

فعال‌سازی سلول‌های ایمنی در گره‌های لنفاوی، نه در مغز

در دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن، تیمی به رهبری دیوید ام هولتزمن، با هاو هو به عنوان نویسنده اول و جیسون الریچ به عنوان نویسنده همکار ارشد، موش‌های مهندسی‌شده ژنتیکی برای توسعه درهم‌تنیدگی‌های تاو و تنکس‌زایی عصبی را مطالعه کردند. منتشر‌شده در 3 سپتامبر 2026، در Nature Neuroscience، مطالعه کشف کرد که سلول‌های تشخصی در گره‌های لنفاوی خارج مغز، سلول‌های CD8 T را آماده می‌کنند که سپس به مغز سفر کرده و در آسیب مشارکت می‌کنند. هنگامی که محققان سلول‌های تشخصی را از گره‌های لنفاوی حذف کردند، تعداد بالای سلول‌های T در مغز کاهش حادی یافت، آسیب مغزی کاهش یافت، و موش‌ها توانایی شناختی بیشتری حفظ ��ردند — اگرچه میزان تراکم درهم‌تنیدگی‌های تاو یکسان ماند.

سیگنالی در سطح ژنوم، سال‌ها قبل از علائم

پروژه چهارم، به رهبری سزار کونیا در مرکز نوو نوردسک فاونداسیون برای تحقیقات متابولیسم پایه در دانمارک، رویکرد ژنتیکی اتخاذ کرد. تیم داده‌های ژنتیکی از حدود 85000 بیمار الزایمر و 485000 شاهد از بانک الزایمر و دمانس اروپایی را مقایسه کرد، و فعالیت حدود 1000 ژن ریسک الزایمر را در حدود 5 میلیون سلول منفرد در 40 منطقه بدن و 100 منطقه مغز بررسی کرد. قوی‌ترین فعالیت این ژن‌های ریسک نه در مغز بلکه در پوست، ریه‌ها، سیستم گوارشی، طحال و سلول‌های ایمنی گردش‌کننده یافت شد، با اوج‌گیری زمانی که افراد حدود 55 تا 60 سال سن داشتند. کونیا گفت، به عنوان مثال، که رویداد التهابی قابل‌توجهی در اواخر پنجاه‌های سن — مثل عفونت ریوی ویروسی — می‌تواند فرآیندهایی را شروع کند که تنها 20 تا 30 سال بعد به عنوان دمانس قابل‌مشاهده می‌شوند. این مطالعه به عنوان نسخه پیش‌چاپ در medRxiv منتشر شد و هنوز مرور همتایانی رسمی را تکمیل نکرده است.

چرا این برای درمان آینده مهم است

هیچ یک از چهار مطالعه ادعا نمی‌کند که پلاک‌های آمیلوئید و درهم‌تنیدگی‌های تاو در داخل مغز دیگر مرتبط با بیماری الزایمر نیستند. به جای آن، آن‌ها نشان می‌دهند که فرآیندهای اضافی و قابل‌اندازه‌گیری در روده، سیستم ایمنی و گره‌های لنفاوی ممکن است به نحوه توسعه و پیشرفت بیماری کمک کنند. آزمایش موشی دانشگاه واشنگتن واضح‌ترین سیگنال درمانی تا کنون است: مسدود‌کردن فعال‌سازی ایمنی در گره‌های لنفاوی — بافتی که دسترسی به آن نسبت به مغز که توسط سد خون-مغز محافظت می‌شود آسان‌تر است — آسیب مغزی را کاهش داد و عملکرد شناختی را در موش‌ها حفظ کرد بدون تغییر میزان تاویی که تراکم یافته بود.

محققان در تمام چهار تیم هشدار می‌دهند که بیشتر یافته‌ها از مدل‌های موشی، نمونه‌های بافت یا مجموعه داده ژنتیکی نشأت می‌گیرند تا از کارآزمایی‌های بالینی در انسان‌ها، و مطالعه ژنتیکی دانمارکی هنوز مرور همتایانی رسمی را تکمیل نکرده است. هیچ یک از مقالات آزمایش تشخیصی یا درمان آماده برای استفاده در بیماران انسانی را توصیف نمی‌کند.

• چهار مطالعه مستقل سال 2026 تغییرات بیولوژیکی مرتبط با الزایمر را در روده، گره‌های لنفاوی، پوست، ریه‌ها و سلول‌های ایمنی شناسایی کردند.
• مطالعه ژنتیکی دانمارکی قوی‌ترین فعالیت ژن‌های ریسک الزایمر را خارج مغز یافت، با اوج‌گیری حول سن 55-60، دهه‌ها قبل از ظهور علائم معمولی.
• مطالعه موشی دانشگاه واشنگتن نشان داد که مسدود‌کردن فعال‌سازی سلول‌های ایمنی در گره‌های لنفاوی آسیب مغزی را کاهش داد و شناخت را حفظ کرد بدون کاهش درهم‌تنیدگی‌های تاو.
• مطالعات بافت روده و اورگانوئیدهای مشتق‌شده از روده از دانشگاه ایالتی آریزونا و دانشگاه میامی آسیب سد دستگاه گوارشی و التهاب را قبل از ظهور معمولی علائم عصبی کشف کردند.
• محققان بر این نکته تأکید می‌کنند که این یافته‌های اولیه از موش‌ها، نمونه‌های بافت و نسخه پیش‌چاپ هستند، نه آزمایش تشخیصی یا درمان جدیدی برای انسان‌ها.