Zmiana klimatu po cichu zmienia globalne wzorce migracji

Kiedy w lipcu 2026 roku prawie 80 000 osób przekroczyło granicę z Maroka do hiszpańskiego enklawy Ceuta, a co najmniej 141 osób zginęło w trakcie próby, przejście zostało powszechnie określone jako kryzys migracyjny. Jednak naukowcy badający region twierdzą, że czynniki stojące za tym nie mogą być oddzielone od lat stresu środowiskowego — siedmioletniej suszy, która niedawno się skończyła, po której nastąpiły nagłe powodzie i osunięcia ziemi w Wysokim Atlasie, ekstremalne upały i pożary lasów na północy i południowym wschodzie oraz wyczerpane zasoby wód podziemnych, które podważyły rolnictwo, według informacji podanych przez Mother Jones.

"Muzyka w tle", a nie jedynym wyzwalaczem

Peter Schwartzstein, dziennikarz zajmujący się zagadnieniami środowiskowymi badający klimat i konflikty, powiedział Mother Jones, że zmiana klimatu działa jak "muzyka w tle" za migracją — rzadko zmusza kogoś do wyjazdu samodzielnie, ale "umieszcza przenośnie kciuk na szali, który wzmacnia presję wywieraną przez całą wiązkę innych rzeczy," takich jak ubóstwo, słabe rządzenie lub brak miejsc pracy.

Petra Molnar, prawnik i badaczka migracji, stwierdziła bardziej wprost: "Każda historia ruchu ludzkiego teraz to historia klimatu... Praktycznie każdy przypadek przymusowej lub 'dobrowolnej' migracji ma wbudowany element klimatyczny." Badaczka migracji Karolina Sobczak-Szelc dodała, że wzorzec jest zwykle stopniowy, przesuwając się "z wsi do małego miasta, z małego miasta do większego miasta" zanim nawet rozważy się jakąkolwiek podróż międzygraniczną.

Badanie Afrobarometru z stycznia 2026 roku wykazało, że prawie jedna piąta ankietowanych Marokańczyków stwierdziła, że rozważała przeprowadzkę ze względu na skutki klimatyczne, według Mother Jones.

Co pokazują liczby

Najczęściej cytowana projekcja pochodzi z raportu Groundswell Banku Światowego, opublikowanego po raz pierwszy w 2018 roku i zaktualizowanego w 2021 roku. Szacuje on, że 216 milionów osób w sześciu regionach może być zmuszonych do przenoszenia się w granicach swoich krajów do 2050 roku ze względu na wolno rozwijające się skutki klimatyczne, takie jak niedostatek wody, spadek plonów i podnoszenie się poziomu morza. Afryka subsaharyjska ma stanowić największy udział, 86 milionów migrantów wewnętrznych, następnie Azja Wschodnia i Pacyfik (49 milionów), Azja Południowa (40 milionów), Afryka Północna (19 milionów), Ameryka Łacińska (17 milionów) i Europa Wschodnia i Azja Centralna (5 milionów).

Osobne szacunki Banku Światowego z 2021 roku, przywołane przez Mother Jones, prognozują 1,9 miliona wewnętrznych migrantów klimatycznych samych tylko w Maroku do 2050 roku. Bank Światowy stwierdza, że wczesne cięcia emisji połączone z inkluzywnym i odpornym rozwojem mogą zmniejszyć skalę wewnętrznej migracji klimatycznej nawet o 80 procent.

Przemieszczenia związane z nagłymi katastrofami naturalnymi już rosną. Zgodnie z Globalnym Raportem Centrum Monitorowania Przemieszczenia Wewnętrznego z 2025 roku dotyczącym Przemieszczenia Wewnętrznego, katastrofy spowodowały 45,8 miliona przemieszczeń wewnętrznych w 2024 roku — najwyższa liczba od czasu, gdy organizacja zaczęła śledzić przemieszczenia związane z katastrofami w 2008 roku, i prawie dwukrotnie średnia roczna z poprzedniej dekady. Oddzielnie konflikty spowodowały ponad 20 milionów przemieszczeń w 2024 roku, prawie połowa z nich związana z Sudanem i Demokratyczną Republiką Konga. Raport umieścił globalną liczbę osób żyjących w przemieszczeniu wewnętrznym na rekordowym poziomie 83,4 miliona na koniec 2024 roku, figurę potwierdzoną również przez Wiadomości ONZ i Międzynarodową Organizację ds. Migracji.

Kto jest najciężej dotkniętą

Wielu naukowców twierdzi, że przemieszczenia związane z klimatem nie wpływają na wszystkie populacje równomiernie. Artykuł w Honi Soit, gazecie studenckiej Uniwersytetu w Sydney, powołuje się na dane Centrum Monitorowania Przemieszczenia Wewnętrznego dotyczące 2,7 miliona osób przesiedlonych w Kenii między 2008 a 2024 rokiem, oraz przypadek Susan Akal, kenijskiej kobiety, która przeszła prawie 250 kilometrów w poszukiwaniu żywności, wody i bezpieczeństwa podczas suszy w 2022 roku, którą artykuł określa jako podnoszącą ostrą niedostatek żywności o 80 procent w regionie.

Ten sam artykuł twierdzi, że nierówność płci pogłębia presję klimatyczną: kobiety i dziewczęta w wielu dotkniętych regionach napotykają strukturalne bariery w dostępie do edukacji i pracy zarobkowej, a te, które się nie migrują, często absorbują dodatkową bezpłatną pracę domową, taką jak chodzenie na większe odległości po wodę, jak widać wśród kobiet tubylczych na wschodzie Boliwii podczas susz.

Artykuł odnosi się również do koncepcji "solastalgia", wymyślonej przez filozofa środowiskowca Glenna Albrechtara, aby opisać stres doświadczany przez ludzi, którzy pozostają w domu, który stał się nierozpoznawalny ze względu na zmiany ekologiczne — forma tęsknoty za domem bez opuszczenia domu.

Luka w polityce i prawie

Prawo międzynarodowe obecnie nie posiada formalnej kategorii prawnej dla "migrantów klimatycznych" lub "uchodźców klimatycznych", co naukowcy twierdzą, że utrudnia mierzenie, śledzenie i systematyczne reagowanie na to zjawisko, zgodnie z raportowaniem Mother Jones.

Ta luka jest częścią powodu, dla którego naukowcy i instytucje dążą do powiązania ustaleń akademickich z kształtowaniem polityki. UNU-MERIT, część Uniwersytetu Organizacji Narodów Zjednoczonych, organizuje międzynarodową klasę mistrzowską 5 listopada 2026 roku na temat migracji i zmian klimatycznych, gdzie naukowcy Melissa Siegel, Robert Oakes i Bushra Ebadi mają się wypowiedzieć na temat powszechnych nieporozumień, modelowania mobilności klimatycznej dla decydentów oraz tego, jak infrastruktura cyfrowa, taka jak centra danych i punkty kontrolne graniczne, wpływa na społeczności przesiedleńców, zgodnie z opisem wydarzenia opublikowanym przez UNU.