Co to jest El Niño i dlaczego zdarzenie z 2026 roku zmienia pogodę na całym świecie

El Niño nie jest burzą ani pojedynczym zjawiskiem pogodowym. To tymczasowe przesunięcie temperatury oceanu i wzorów wiatru w tropikalnej części Oceanu Spokojnego, które reorganizuje opady, temperatury i trajektorie burz na znacznej części planety. Obecne zdarzenie, ogłoszone w połowie 2026 roku, przerodziło się w to, co wiele agencji prognozujących nazywa niezwykle silnym epizodem, wzbudzając odnowione zainteresowanie publiczne tym, jak to zjawisko faktycznie działa i dlaczego ma znaczenie dla ludzi daleko od Oceanu Spokojnego.

Jak powstaje El Niño

W normalnych warunkach pasaty wiatru wschodnie pchają ciepłą wodę powierzchniową przez równikową część Oceanu Spokojnego w stronę Azji, utrzymując wschodnią część Oceanu Spokojnego u wybrzeża Ameryki Południowej w stosunkowo chłodnej temperaturze, zgodnie z programem nauk o Ziemi NASA. El Niño zaczyna się, gdy te pasaty słabną lub nawet odwracają kierunek. Ciepła woda, która normalnie gromadzi się w pobliżu Indonezji, zamiast tego rozprzestrzenia się na wschód w stronę Ameryk, a wzorzec cyrkulacji atmosferycznej znany jako cyrkulacja Walkera przesuwa się wraz z nią.

NASA twierdzi, że naukowcy oficjalnie klasyfikują El Niño, gdy temperatury powierzchni morza w referencyjnym rejonie centralnej części Oceanu Spokojnego zwanym Niño 3.4 pozostają ponad 0,5°C wyżej niż średnia długoterminowa przez pięć kolejnych miesięcy. Laboratorium Morskiego Środowiska Pacyfiku Narodowej Administracji Oceanicznej i Atmosferycznej (NOAA PMEL) opisuje El Niño szerzej jako masowe osłabienie pasatów w połączeniu z ociepleniem wschodniej i centralnej równikowej warstwy powierzchniowej Oceanu Spokojnego, odnotowując, że takie zdarzenia powtarzają się mniej więcej co trzy do czterech lat i zwykle trwają 12 do 18 miesięcy; NASA określa naturalny interwał powtórzenia na co dwa do siedmiu lat, przy czym wpływy zwykle osiągają szczyt między listopadem a styczeń.

Zdarzenie z 2026 roku: niezwykle silne El Niño

NOAA ogłosiła warunki El Niño 11 czerwca 2026 roku i spodziewała się wówczas 63% szansy na to, że temperatury powierzchni morza przekroczą 2,0°C powyżej średniej — próg na „bardzo silne" zdarzenie — do zimy. Na początku września Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) poinformowała, że zdarzenie było ugruntowane i nasiliło się, przy czym indeks Niño 3.4 wynosił 2,2°C do 2,6°C powyżej średniej pod koniec lipca i połowie sierpnia, a podsuperficjalne wody Oceanu Spokojnego lokalnie ponad 8°C powyżej normy. WMO oceniła prawdopodobieństwo utrzymania się El Niño do lutego 2027 roku prawie na 100%, ze szczytowym oczekiwanym pod koniec 2026 roku.

Ponieważ odczyty są tak daleko poza historycznym rekordem, naukowcy musieli dostosować sposób, w jaki mierzą zdarzenie. Inside Climate News poinformowała, że naukowcy wprowadzili nową metrykę, Względny Oceaniczny Indeks Niño (RONI), po tym, gdy standardowy Oceaniczny Indeks Niño wytworzył rekordy, które były trudne do porównania z poprzednimi zdarzeniami; według nowej miary zdarzenie z 2026 roku równa się El Niño z 1997-98 jako najsilniejsze w historii dla końca sierpnia. Daniel Swain, naukowiec klimatologiczny w Kalifornijskim Instytucie Zasobów Wodnych na UC Agriculture and Natural Resources, powiedział wydawnictwu, że obecny odczyt jest "tak daleko poza wszystkim, co wcześniej widzieliśmy, że nawet nie mieści się na tej samej osi". Inside Climate News powołała się również na badanie opublikowane w czasopiśmie Science sugerujące, że zdarzenie jest prawdopodobnie najsilniejsze w ponad tysiąc lat, i zgłosiła ocenę Swaina, że powiązane skoki temperatury globalnej mogą zbliżyć się do 1,7°C powyżej jego linii bazowej, potencjalnie pobiając niedawne rekordy światowego ciepła z dużą marżą.

Jak El Niño zmienia pogodę na całym świecie

NASA opisuje spójny globalny wzorzec powiązany z El Niño, choć intensywność różni się w zależności od zdarzenia. Indonezja, kontynentalna Azja Południowo-Wschodnia i północna Australia zazwyczaj doświadczają opadów poniżej normy i ryzyka suszy, gdy basen ciepłych opadów przesuwa się na wschód. Regiony pustyń Ameryki Południowej, w tym części Peru i Ekwadoru, mogą doświadczać niezwykłych powodzi, podczas gdy zachodnie Stany Zjednoczone i Meksyka skłaniają się ku wilgotniejszym warunkom. Zmniejszony wznos zimnej, bogatej w składniki odżywcze wody u wybrzeża Peru może zakłócić populacje ryb, które zakotwiczają lokalne rybołówstwo. W basenach burz atlantyckich i pacyficznych El Niño jest historycznie związane z mniejszą liczbą huraganów atlantyckich, ale bardziej aktywnymi wschodnimi i centralnymi sezonami tropikalnych cykfonów Oceanu Spokojnego.

Perspektywa NOAA na zimę w USA, wydana wraz z jego czerwcową opinią 2026 roku dotyczącą El Niño, przewiduje przesunięcie strumienia odrzutowego na południe, kierując tor burzy w stronę południowych Stanów Zjednoczonych. To zwykle przynosi temperatury wyższe niż zwykle na północ USA i zwiększone opady deszczu i śniegu na południu, podczas gdy północne Góry Skaliste i doliny Ohio i Tennessee zwykle są bardziej suche. NOAA również zasygnalizowała podwyższone ryzyko przybrzeżnych powodzi przy wysokiej fali pływu, szczególnie na Wybrzeżu Zachodnim. Dyrektor Krajowej Służby Pogody Ken Graham zauważył, że każde El Niño zachowuje się nieco inaczej, mówiąc, że ulepszone narzędzia monitorowania teraz pomagają społeczności przygotować się na wszystkie ślady, które zostawia dane zdarzenie.

Źródła: program nauk o Ziemi NASA; strona definicji NOAA Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL).

Regionalne stawki: przykład Kalifornii

Inside Climate News, opierając się na analizie Swaina, poinformowała, że obecne zdarzenie stwarza określone zagrożenia dla Kalifornii: tymczasowy wzrost poziomu morza o około jedną stopę jest możliwy do grudnia, dodając do szacunkowych 8 do 12 cali wzrostu poziomu morza przypisywanego zmianom klimatu w ciągu ostatniego wieku, co Swain powiedział, będzie zaostrzać ryzyko przybrzeżnych i zalewowych powodzi, szczególnie w listopadzie i grudniu. Wydawnictwo poinformowało, że zima z ponad średnimi opadami uważa się za niezwykle prawdopodobną dla Kalifornii, szczególnie dla południowej części stanu, i odnotowało, że przeszłe silne zdarzenia w latach 1982-83 i 1997-98 spowodowały znaczną erozję przybrzeżną, w tym osunięcia ziemi, które zniszczyły autostrady, i powodzie w miejscach takich jak powiat Marin, powiat Napa i Palo Alto.

Co będzie dalej

Zarówno NOAA, jak i WMO oczekują, że zdarzenie osiągnie szczyt przed końcem zimy i będzie trwać do początku 2027 roku. Prognoza NOAA z czerwca 2026 roku wskazywała szczyt podczas zimy 2026-27, podczas gdy aktualizacja WMO z września umieściła szczyt pod koniec 2026 roku z prawie pewnym utrzymaniem do lutego 2027 roku. Sekretarz Generalny WMO Celeste Saulo powiedziała, że skala tego El Niño wymaga równie znaczącego poziomu przygotowania i skoordynowanej odpowiedzi od narodowych służb meteorologicznych i rządów. Obie agencje ostrzegają, że ogólna siła zdarzenia El Niño, mierzona temperaturą oceanu, sama w sobie nie określa, jak poważny będzie wpływ w jakimkolwiek jednym regionie — lokalne opady, susze i wyniki burz wciąż zależą od dodatkowych czynników specyficznych dla każdego miejsca i sezonu.