Jak uniknąć pasożytów przenoszonych wodą podczas pływania w tropikalnych jeziorach i na plażach

Niedawne zgony związane z amebą pożerającą mózg w sztucznych jeziorach w Méridzie w Meksyku ponownie zwróciły uwagę na pytanie, które zadają sobie wszyscy międzynarodowi podróżnicy przed tropikalną wyprawą: jak niebezpieczne jest pływanie w jeziorach, rzekach i gorących źródłach i co cię chroni? Według Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom w Stanach Zjednoczonych (CDC) i innych źródeł zdrowotnych, dwie parazytarne lub amebowe zagrożenia, które są najbardziej istotne dla pływaków w ciepłej wodzie słodkiej, to Naegleria fowleri, która powoduje rzadką, ale prawie zawsze śmiertelną infekcję mózgu, oraz schistosomatoza, choroba wywoływana przez pasożytnicze robaki, rozpowszechniona w częściach Afryki, Azji, Bliskiego Wschodu, Ameryki Południowej i Karaibów. Ocean i chlorowane baseny nie stanowią czynników ryzyka dla żadnej z nich.

Co się stało w Meksyku

We wrześniu 2026 roku osoba zmarła z powodu pierwotnego zakaźnego zapalenia mózgu i opon mózgowych (PAM) w Méridzie po ekspozycji na wodę w sztucznym jeziorze na terenie centrum handlowego, według The Yucatán Times; źródło nie podało wieku ani zawodu zmarłego. Po śmierci władze zdrowotne stanu przetestowały dziewięć sztucznych zbiorników wodnych w całym mieście; sześć wykazało dodatni wynik na obecność ameb z rodzaju Naegleria, w tym Naegleria fowleri, natomiast trzy — środkowe jezioro kompleksu Cabo Norte, jezioro Acuaparque i jezioro zoo Animaya — dały wynik ujemny. Do 15 października 2026 roku urzędnicy zamknęli sześć sztucznych jezior — Plaza La Isla, jeziora wschodnie i główne kompleksu Cabo Norte, jezioro zoo Centenario, jezioro Gran Parque La Plancha i jezioro West Ecological Park — zainstalowali bariery zawierające i rozpoczęli pracę sanacyjną z badaczami z Autonomicznego Uniwersytetu Jukatan (UADY) i Centrum Badań i Studiów Zaawansowanych (Cinvestav), zgodnie z informacją źródła.

Urzędnicy zdrowotni stanu Jukatan powiedzieli, że infekcje występują tylko wtedy, gdy zanieczyszczona woda trafia do dróg oddechowych nosa, i podkreślili, że ameba nie przenosi się między ludźmi ani przez wodę pitną, zgodnie z tym samym raportem. Parki i zoo na terenie pozostały otwarte dla odwiedzających, nawet jeśli kontakt z wodą został wstrzymany, a międzyinstytucjonalny zespół zadaniowy kontynuował monitorowanie innych zbiorników wodnych w regionie.

Co to właściwie jest Naegleria fowleri

Naegleria fowleri to wolnożyjący, jednokomórkowy organizm, który naturalnie występuje w glebie i ciepłej wodzie słodkiej — jeziorach, rzekach, stawach i gorących źródłach — na całym świecie, zgodnie z CDC. Został również czasami znaleziony w słabo utrzymywanych basenach i w wodzie z kranu. Infekcja dochodzi do skutku tylko wtedy, gdy zanieczyszczona woda jest wciągnięta do nosa, zwykle podczas pływania, nurkowania lub innych sportów wodnych; organizm następnie porusza się wzdłuż nerw węchowego do mózgu, gdzie niszczy tkanki i powoduje PAM. Połknięcie wody zawierającej amebę nie powoduje infekcji, a choroba nie może się rozprzestrzeniać między ludźmi.

Wczesne objawy — ból głowy, gorączka, nudności i wymioty — zwykle pojawiają się w ciągu około tygodnia od ekspozycji i przypominają bakteryjne zapalenie opon mózgowych, stwierdza CDC. W miarę postępu choroby pacjenci mogą rozwinąć sztywność karku, dezorientację, utratę równowagi i halucynacje. Większość osób, u których rozwija się PAM, umiera w ciągu jednego do osiemnastu dni od pojawienia się objawów, a choroba często powoduje śpiączkę i śmierć w ciągu pięciu dni. CDC donosi, że spośród 167 znanych przypadków w Stanach Zjednoczonych między 1962 a 2024 rokiem przeżyło tylko cztery osoby, co daje śmiertelność powyżej 97%. Pomimo powagi, rzeczywiste przypadki są bardzo rzadkie: CDC liczy mniej niż 10 przypadków PAM rocznie w Stanach Zjednoczonych, z ryzykiem rosnącym w cieplejszych miesiącach, gdy temperatura wody rośnie, a poziom wody spada.

Jak zmniejszyć ryzyko w ciepłej wodzie słodkiej

CDC mówi, że jedynym sposobem na pewne uniknięcie Naegleria fowleri jest całkowite unikanie ciepłej wody słodkiej. Dla podróżników, którzy jednak pływają, agencja zaleca traktowanie wszystkich jezior, stawów, rzek i gorących źródeł tak, jakby ameba mogła być obecna, ponieważ nie można jej testować w czasie rzeczywistym w większości miejsc docelowych.

1. Zatnij nos lub załóż klips na nos, ilekroć skaczesz lub nurkujesz do wody słodkiej.
2. Trzymaj głowę nad powierzchnią w gorących źródłach i innej naturalnie ogrzanej (geotermalnej) wodzie.
3. Unikaj kopania lub mieszania osadu w płytkiej wodzie słodkiej, ponieważ ameba jest bardziej podatna na skupianie się tam.
4. Ogranicz pływanie w ciepłej wodzie słodkiej w okresach wysokiego ciepła, gdy temperatura wody rośnie, a poziom wody spada.
5. Wybierz prawidłowo utrzymywane chlorowane baseny lub pływanie w oceanie, gdzie Naegleria fowleri nie stanowi zagrożenia.

Schistosomatoza: inne główne ryzyko pasożytów wody słodkiej

Drugie główne zagrożenie parazytarne związane z pływaniem w tropikalnej wodzie słodkiej to schistosomatoza, powodowana przez pasożytnicze płazińce uwalniające się do wody przez zainfekowane słodkowodne ślimaki. W przeciwieństwie do Naegleria fowleri, ten pasożyt wnika do organizmu poprzez przenikanie skóry, a nie przez nos, a infekcja może występować podczas brodzenia, kąpieli lub innego kontaktu z zanieczyszczoną wodą słodką. CDC stwierdza, że ponad 200 milionów ludzi na całym świecie jest zainfekowanych schistosomatozą, określając ją jako drugą co do niebezpieczeństwa chorobę pasożytniczną po malarji. Agencja wymienia obszary o najwyższym ryzyku jako południową i podsaharyjską Afrykę, z dodatkową transmisją w Afryce Północnej, częściach południowych Chin i Azji Południowo-Wschodniej, wyspie Korsyki, częściach Bliskiego Wschodu i, w Ameryce, Brazylii, Surinamie i Wenezueli, plus transmisja na niższym poziomie na niektórych wyspach karaibskich, takich jak Portoryko i Dominikana.

CDC stwierdza, że nie ma szczepionki na schistosomatozę, a jedyną niezawodną profilaktyką jest uniknięcie pływania, brodzenia lub kąpieli w wodzie słodkiej w regionach, gdzie choroba jest powszechna. Jeśli kontakt z wodą słodką do kąpieli jest nieunikniony, CDC zaleca intensywne gotowanie wody przez co najmniej jedną minutę, leczenie chlorem w ilości około 1 miligramów na litr i czekanie 30 minut, lub zostawienie magazynowanej wody na jeden do dwóch dni przed użyciem; agencja zauważa, że samo leczenie jodem nie gwarantuje bezpieczności wody przed tym pasożytem.

Porównanie dwóch głównych zagrożeń

Praktyczna lista kontrolna dla podróżników

• Pływanie w oceanie i prawidłowo chlorowane baseny nie stanowią ryzyka ani Naegleria fowleri, ani schistosomatozy, według CDC.
• Zapytaj lokalne władze zdrowotne lub twoje miejsce zakwaterowania, czy pobliskie jeziora, laguny lub rzeki miały ostatnie ostrzeżenia o jakości wody, jak zrobili to meksykańskie władze w Méridzie w 2026 roku.
• W ciepłych jeziorach słodkowodnych, stawach lub gorących źródłach gdziekolwiek na świecie, używaj klipu na nos lub przytrzymaj nos, gdy skaczesz lub nurkujesz.
• W krajach, gdzie schistosomatoza jest endemiczna, unikaj brodzenia, kąpieli lub pływania w naturalnej wodzie słodkiej, w tym zdających się czystych kanałach irygacyjnych, stawach i wolno płynących rzekach.
• Niezwłocznie szukaj pomocy medycznej, jeśli w ciągu około tygodnia od ekspozycji na wodę słodką pojawią się silne bóle głowy, gorączka, sztywność karku lub dezorientacja, i powiedz lekarzowi o ekspozycji na wodę.