Jak trenować słuch: względny i bezwzględny słuch, krok po kroku

Większość ludzi, którzy szukają 'treningu słuchu', w rzeczywistości chce rozwinąć jedną z dwóch różnych umiejętności. Słuch względny to zdolność do identyfikacji nuty lub interwału poprzez porównanie go z tonem odniesienia, i prawie każdy może nauczyć się tego za pomocą konsekwentnej praktyki. Słuch bezwzględny — powszechnie nazywany słuchem doskonałym — to zdolność do nazwania lub wytworzenia nuty bez żadnego odniesienia, i jest rzadki i znacznie trudniej można go nabyć, zgodnie z wpisem w Wikipedii na temat słuchu względnego.

Zacznij od słuchu względnego, a nie doskonałego

Słuch względny jest praktyczną podstawą do wykonywania, improwizowania, transkrypcji i śpiewu z nut, i jest umiejętnością, która najniezawodniej reaguje na trening, zgodnie ze streszczeniem Wikipedii na temat słuchu względnego. Główne techniki opisane w tym źródle i w opublikowanym programie nauczania słuchu Berklee College of Music to solfeż (nazewnictwo stopni gamy przy użyciu sylab, takich jak do-re-mi), rozpoznawanie interwałów poprzez powiązanie każdego interwału z początkowym dźwiękami znanej piosenki oraz śpiewanie melodii po ich wysłuchaniu.

Kurs 'Essential Ear Training' Berklee, opisany na stronie sklepu Berklee Online, dzieli tę pracę na cztery obszary: ćwiczenia rytmiczne (czytanie rytmu bez wysokości), ćwiczenia rozpoznawania z nut (solfeż bez złożoności rytmicznej), ćwiczenia sol-fa oraz ćwiczenia melodyczne zaczerpnięte z prawdziwej muzyki. Oddzielny kurs Berklee skupia się konkretnie na rozpoznawaniu progresji akordów na słuch, co program nazywa treningiem słuchu harmonicznego.

Sekwencja ćwiczeń krok po kroku

1. Rozgrzewaj się, śpiewając ton odniesienia i dopasowując go na swoim instrumencie lub głosie, następnie śpiewaj skalę dur w solfeżu (do, re, mi, fa, sol, la, si, do), aby utrwalić stopnie gamy w swoim słuchu, zgodnie z metodą sol-fa Berklee.
2. Trenuj jeden interwał na raz — na przykład czystą kwintę lub dużą tercję — powiązując go z pierwszymi dwoma nutami piosenki, którą już znasz, następnie testuj się losowymi interwałami odtwarzanymi poza kontekstem, jak opisano w metodzie 'asocjacji interwałów' w wpisie Wikipedii na temat słuchu względnego.
3. Dodaj rozpoznawanie jakości akordów (dur, moll, dominanta, zmniejszony) słyszane w izolacji, zanim spróbujesz zidentyfikować progresje akordów w utworze, postępując według sekwencji rytm-następnie-harmonia stosowanej w programie Berklee.
4. Praktykuj rytm oddzielnie od wysokości: postukuj lub klaszcz rytm rękami i nogami, lub śpiewaj go na jednej sylabie, zanim połączysz go z melodią — ćwiczenia rytmiczne Berklee izolują ten krok z tego samego powodu.
5. Transkrybuj krótkie melodie na słuch i zapisz je, następnie sprawdź z oryginałem — to jest etap 'ćwiczeń melodycznych' w programie Berklee, mający na celu zastosowanie izolowanych umiejętności do rzeczywistych przykładów muzycznych.

Czy dorośli mogą nauczyć się słuchu bezwzględnego?

Długo uważano, że słuch bezwzględny wymaga ekspozycji w okresie krytycznym wczesnego dzieciństwa. Dwa oddzielne kontrolowane badania opublikowane w ostatnich latach kwestionują to założenie, chociaż oba raportują mieszane i częściowe wyniki zamiast powszechnego sukcesu.

Badanie z Uniwersytetu w Chicago, opublikowane w PLOS ONE, szkoliło sześciu dorosłych muzyków (średni wiek 23,33) przez około 32 godziny w ciągu ośmiu tygodni, używając stopniowanych zadań rozpoznawania wysokości o zmiennej szybkości i dokładności. Dwóch z sześciu uczestników — oznaczonych jako S2 i S5 — osiągnęło wydajność słuchu bezwzględnego opisaną przez badaczy, prowadzonych przez Stephena C. Van Hedgera, jako 'behawioralnie nie do odróżnienia' od ludzi, którzy mają słuch bezwzględny od dzieciństwa, zdobywając 94,44% i 97,22% w standardowym teście rozpoznawania wysokości; te zyski utrzymały się w czteromiesięcznym okresie obserwacji. Pozostali czterech uczestników ulepszyło swoje wyniki, ale nie osiągnęło tego progu.

Oddzielny program na Uniwersytecie Surrey, prowadzony przez dr. Yettę Wong i dr. Alana Wonga i zgłoszony przez Neuroscience News, szkolił dwunastu dorosłych muzyków online przez średnio 21,4 godzin w ponad 15 000 prób w ciągu ośmiu tygodni, skupiając się na rozpoznawaniu klas wysokości zamiast strategii słuchu względnego. Średnio uczestnicy nauczyli się nazwać 7,08 z dwunastu wysokości z dokładnością 90% lub wyższą, a ogólna dokładność rozpoznawania wysokości wzrosła o 128,1% ze spadkiem 42,7% błędów na wytrenowanych barwach; dwóch uczestników osiągnęło prawie natywną dokładność dla wszystkich dwunastu wysokości.

Dlaczego postrzeganie wysokości jest trudne do modelowania

Niezależnie od badań treningowych, podstawowe badania nad tym, jak mózg ekstrahuje wysokość, pomagają wyjaśnić, dlaczego niektórzy uczniowie postępują szybciej niż inni. Zespół z Instytutu Badań Mózgu McGoverna przy MIT, prowadzony przez Josha McDermotta z doktorantem Markiem Saddlerem i asystentem badawczym Rayem Gonzalezem, zbudował głęboką sieć neuronową połączoną z modelem ucha ssaka i opublikował pracę w Nature Communications w grudniu 2021 r. Model pasował do wzorców percepcji wysokości człowieka tylko w przypadku wytrenowania na realistycznych, hałaśliwych dźwiękach, takich jak mowa i muzyka — nie na sztucznych, bezszelesnych tonach — sugerując, że słuch człowieka został przez ewolucję dostrojony do ekstrakcji wysokości w rzeczywistych hałaśliwych warunkach, i że precyzyjny czas sygnałów nerwowych w ślimaku jest centralny dla tej zdolności.

Praktyczne wnioski

• Słuch względny (interwały, solfeż, jakość akordów) można trenować u prawie każdego i jest umiejętnością priorytetową dla muzyków wykonawczych.
• Strukturalizowana, stopniowana praktyka — rytm, następnie solfeż, następnie interwały, następnie pełne melodie — odzwierciedla sekwencję stosowaną w opublikowanym programie Berklee.
• Trening słuchu bezwzględnego u dorosłych to aktywny obszar badań; badania kontrolowane wykazały autentyczną wydajność słuchu bezwzględnego u mniejszości dorosłych przeszkolonych po około 20–32 godzinach skoncentrowanej praktyki w ciągu ośmiu tygodni, ale większość uczestników tych badań ulepszyło swoje wyniki tylko częściowo.
• Trening działa najlepiej na realistycznym, zróżnicowanym materiale dźwiękowym, a nie na izolowanych sztucznych tonach, co jest zgodne z obliczeniowym modelowaniem percepcji wysokości w MIT.