Historia jazzu: od ulic Nowego Orleanu do globalnego języka muzycznego

Pochodzenie z Nowego Orleanu

Według Służby Parków Narodowych USA, która zarządza Narodowym Parkiem Historycznym Jazzu w Nowym Orleanie, wczesny rozwój muzyki jest najściśliwiej związany z liderem zespołu Charlesem «Buddy» Boldenem, który utworzył własny zespół w 1895 roku. Zespoły Boldena odeszły od ścisłej, zapisanej muzyki tanecznej w stronę tego, co historycy nazywają «wspólną improwizacją», w której członkowie zespołu budowali na ideach muzycznych siebie nawzajem, zamiast czytać ustalone partie.

Służba Parków Narodowych śledzi rozprzestrzenienie się muzyki poprzez takie postacie jak Kid Ory, którego zespół używał sali Economy Hall w dzielnicy Treme w Nowym Orleanie jako swojej siedziby od 1908 do 1919 roku, i basistę Billa Johnsona, który zorganizował Original Creole Orchestra w Los Angeles i koncertował z nią po Stanach Zjednoczonych między 1914 a 1918 rokiem. Przełom komercyjny nastąpił w lutym 1917 roku, gdy Original Dixieland Jazz Band nagrała «Livery Stable Blues» dla Victor; w ciągu sześciu miesięcy od wydania płyta sprzedała się w ponad milion egzemplarzy, według Służby Parków Narodowych, co pomogło przywiązać słowo «jazz» do nowoorleańskiego brzmienia w skali krajowej.

Gdy możliwości w Nowym Orleanie się zmniejszały, muzycy migrowali na północ. Kornecista Joe «King» Oliver przeniósł się do Chicago, gdzie, według Służby Parków Narodowych, stał się «kotwicą i magnesem» dla innych graczy z Nowego Orleanu. Louis Armstrong dołączył do Creole Jazz Band Olivera latem 1922 roku i od listopada 1925 roku nagrywał z własnym zespołem Hot Five, w tym w lutym 1926 roku «Heebie Jeebies», który wyróżniał się bezsłownym wokalizem «scat» Armstronga. Do 1927 roku, przy interpretacji «Wild Man Blues», Armstrong odszedł od kolektywnej gry zespołowej i potwierdził swój status, zgodnie z relacją Służby Parków Narodowych, jako pierwsza superstar jazzu. Pianist Jelly Roll Morton opublikował «Jelly Roll Blues» w 1915 roku, a później nagrywał z jego grupą Red Hot Peppers od 1926 do 1930 roku.

Swing, Bebop i powojennych zwrot

Do lat 1930., jazz przesunął się w kierunku dużych zespołów z sal tanecznych znanych jako big bandy, okres ogólnie zwany erą swingu. W następnej dekadzie mniejsze grupy muzykantów opracowały szybszy, harmonicznie gęstszy styl znany jako bebop. Projekt «Timeline of African American Music» Carnegie Hall stwierdza, że bebop rozwinął się w latach 1940., gdy tańce balowe upadły i zamknęły się lokale, popychając muzykantów swingu w mniejsze kombo z większą swobodą twórczą.

Styl został wypracowany w Minton's Playhouse w Harlemie przez trębacza Dizzy'ego Gillespie'a, saksofonistrę Charlie'ego Parkera i pianistów Theloniusa Monka i Earla «Buddy'ego» Powella, według tego samego źródła. Bebop zastąpił regularne zdania swingu nieregularnym, szybkim liniami i improwizacją napędzaną harmonicznie; bębniarze Kenny Clarke i Max Roach opracowali nowe podejścia rytmiczne, aby jej towarzyszyć. Projekt Carnegie Hall przytacza pisarza i aktywistę LeRoya Jonesa opisującego bebop jako noszący «wyraźny element społecznego protestu», związany z twierdzeniem muzykantów o niezależności artystycznej.

Cool Jazz i Fusion

W odpowiedzi na złożoność bebopa, bardziej cichy, nastawiony na aranżację styl zwany cool jazz pojawił się w końcu lat 1940. i 1950. Projekt Carnegie Hall przypisuje sesji *Birth of the Cool* Milesa Davisa (1949–1950), zaaranżowanej z Gilem Evansem, jako fundamentalne, obok Modern Jazz Quartet i sal Zachodniego Wybrzeża, takich jak Lighthouse Cafe w Hermosa Beach. Styl faworyzował miękki ton, stonowany vibrato i instrumenty takie jak waltornia i flet, przesuwając niektóre wykonania jazzu z sal tanecznych do sal koncertowych.

W 1969 roku *Bitches Brew* Davisa połączył jazzową improwizację z elementami rocka i elektroniki, inspirowany częściowo muzyką Jimiego Hendriksa, i wypuścił jazz fusion, zgodnie z projektem Carnegie Hall. Takie same źródło wymienia *Head Hunters* Herbiego Hancocka (1973), *Sweetnighter* Weather Report (1973) i *Birds of Fire* Mahavishnu Orchestra (1973) wśród kluczowych nagrań fuzji ery, dokonanych w ramach wysiłków, jak ujął to pianista Chick Corea, aby dotrzeć do «młodszej, bardziej emocjonalnej publiczności».

Globalna forma sztuki

Jazz rozprzestrzenił się na międzynarodową skalę znacznie przed fuzją. Projekt Timeline Carnegie Hall opisuje, jak lider zespołu James Reese Europe wprowadził wczesny jazz do Francji podczas Pierwszej wojny światowej, przy czym nagrania i koncertujące zespoły muzyków, takie jak Sidney Bechet, później pogłębiały tam jego zasięg. Muzycy japońscy napotkali muzykę poprzez koncerty na transoceanicznych statkach oceanicznych podczas lat Pierwszej wojny światowej, przynosząc nagrania z San Francisco, zgodnie z projektem Carnegie Hall. Pianista Toshiko Akiyoshi później stała się jedną z pierwszych japońskich muzyków, które osiągnęły znaczący sukces w Stanach Zjednoczonych, a Japonia nadal organizowała duże festiwale jazzowe, w tym Yokohama Jazz Promenade.

Na Karaibach i w Ameryce Łacińskiej muzycy, w tym Machito, Mario Bauzá i Chano Pozo, łączyli jazz z tradycjami afrokubańskimi, przy czym Dizzy Gillespie był aktywnym współpracownikiem; ta linia przyczyniła się do brazylijskiego jazzu i salsy. W Afryce kongoijski muzyk Franco spopularyzował «jazz kongijski» łączący rumba i muzykę taneczną w latach 1950–60, południowoafrykański Hugh Masekela zaadaptował idiomy jazzowe na swoim hicie z 1968 roku «Grazing in the Grass», a nigeryjski muzyk Fela Kuti opierał się na aranżacjach jazzowych big-bandów w tworzeniu afrobeatu. Muzycy amerykańscy również z kolei wchłaniały wpływy zewnętrzne — pianist McCoy Tyner włączył elementy japońskiego koto, podczas gdy bębniarze Max Roach i Sun Ra czerpali z tradycji afrykańskiej perkusji, zgodnie z relacją Carnegie Hall.

UNESCO formalnie uznało ten międzygranicznego zasięg w 2011 roku, ogłaszając 30 kwietnia Międzynarodowym Dniem Jazzu. Pianist Herbie Hancock, ambasador dobrej woli UNESCO, był ściśle zaangażowany w obchody dnia od jego założenia, zgodnie z UNESCO. UNESCO stwierdza, że dzień zaznacza rolę jazzu w «wzmacnianiu poszanowania wspólnych wartości, uniwersalnych przesłań pokoju, wolności i solidarności», które transmituje muzyka, i opisuje jazz, urodzony w Stanach Zjednoczonych i zakorzeniony w tradycjach afrykańskich, jako gatunek, który wykorzystuje światową różnorodność, «bez trudu przekraczając granice i zbliżając ludzi i kultury do siebie». Do 2023 roku obchody były zaznaczane w 195 krajach, zgodnie z UNESCO.

Jazz we współczesnej muzyce

Harmoniczna i rytmiczna leksyka jazzu nadal bezpośrednio karmi inne gatunki, w szczególności hip-hop. W segmencie NPR z 2017 roku pianist Robert Glasper wyjaśnił, dlaczego producenci hip-hopu poszukujący materiału melodycznego zwracają się do nagrań jazzowych, ujmując relację jazzu do hip-hopu poprzez praktykę samplingowania — ponownego użycia krótkich nagranych fragmentów jako podstawy dla nowych utworów.