Stockholm'deki Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, 5 Ekim 2026'da, Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün, belirli sinir hücrelerinin etkinliğini ışıkla kontrol etmeyi sağlayan bir teknik olan optogenetiği geliştiren üç bilim insanına verileceğini açıkladı.
Ödül sahipleri, Stanford Üniversitesi'nden Karl Deisseroth, Berlin Humboldt Üniversitesi'nden Peter Hegemann ve Würzburg Julius Maximilian Üniversitesi'nden Georg Nagel. Jiji Press'e göre Deisseroth 54, Hegemann 71 ve Nagel 73 yaşında.
STAT News ve Scientific American gibi çeşitli medya kuruluşlarının bildirdiği Nobel Meclisi açıklamasına göre, resmi gerekçe şöyle: "ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri için."
Ödül sahipleri ne keşfetti?
Hegemann ve Nagel, tek hücreli bir yeşil algin ışığı nasıl algıladığını incelerken kanalrodopsin adı verilen ışığa duyarlı bir proteini tespit etti. STAT News ve Scientific American'a göre bu protein mavi ışığa maruz kaldığında, yüklü iyonların hücreye akmasını sağlayan bir kanal oluşturuyor ve bu da elektriksel bir sinyal üretiyor.
Jiji Press ve Yahoo News Japan'a göre Deisseroth daha sonra bu proteinin genini memeli nöronlarına eklemeyi başardı; bu sayede araştırmacılar, hücrelere sadece mavi ışık tutarak sinir hücresi etkinliğini istedikleri zaman tetikleyebildiler. Deisseroth, aynı yaklaşımın canlı farelerin beyinlerindeki belirli devreleri manipüle etmek ve davranışlarını ile duygusal tepkilerini değiştirmek için de kullanılabileceğini gösterdi.
Deisseroth, yöntemi STAT News'e anlatırken, ışığın geleneksel olarak bilim ve tıpta ağırlıklı olarak "gözlem aracı" olarak kullanıldığını, ancak optogenetik ile belirli hücrelerde "ışığı bir şeyler olmasına neden olmak için kullandıklarını" söyledi.
Scientific American, bu kavramın kökeninin Francis Crick'in 1962'deki bir önerisine dayandığını belirtti; Crick, ışığın bir gün belirli hücre türlerini kontrol etmek için kullanılabileceğini öne sürmüştü ve üç ödül sahibinin çalışmaları bu fikri sonunda çalışan bir laboratuvar aracına dönüştürdü.
Tıp ve araştırma için neden önemli?
Scientific American'a göre optogenetik, nörobilimcilerin hangi beyin devrelerinin belirli davranışları yönettiğini ve bu devrelerdeki bozulmaların hastalıklarla nasıl ilişkili olduğunu haritalandırmasını sağladı. Scientific American ve Yahoo News Japan'a göre, üzerinde çalışılan olası uygulamalar arasında Parkinson hastalığı, epilepsi, depresyon, bağımlılık ve bunama bulunuyor. Scientific American'a göre teknik, retina nöronlarına ışığa duyarlı proteinler eklenerek retinitis pigmentosa hastalarında görmeyi geri kazandırmaya çalışmak için erken aşama klinik denemelerde de kullanılıyor.
Ödül
Üç ödül sahibi, hem STAT News hem de Jiji Press'in bildirdiğine göre 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,2 milyon ABD doları, Jiji Press'e göre ise yaklaşık 180 milyon yen) tutarındaki ödül parasını eşit şekilde üçe bölecek. Jiji Press ve Yahoo News Japan'a göre ödül töreni 10 Aralık 2026'da Stockholm'de gerçekleştirilecek.
STAT News, bunun ödülün tarihinde Fizyoloji veya Tıp alanında üç araştırmacının ödülü paylaştığı 41. sefer olduğunu ve 1901'den bu yana kategoride ödül alan 235 kişiden sadece 14'ünün kadın olduğunu belirtti.
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü — Ödül sahipleri| Ödül sahibi | Bağlı olduğu kurum | Yaş | Temel katkı |
|---|
| Karl Deisseroth | Stanford Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri | 54 | Kanalrodopsini nöronlara dahil etti; canlı hayvanlarda beyin devrelerinin optogenetik kontrolünü geliştirdi |
|---|
| Peter Hegemann | Berlin Humboldt Üniversitesi, Almanya | 71 | Yeşil alglerde ışığa duyarlı protein kanalrodopsini keşfetti |
|---|
| Georg Nagel | Würzburg Julius Maximilian Üniversitesi, Almanya | 73 | Kanalrodopsini ve onun ışıkla kontrol edilen bir iyon kanalı olarak işlevini keşfetti |
|---|
