Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 gaat naar Deisseroth, Hegemann en Nagel voor Optogenetica

De Nobelassemblage aan het Karolinska Institutet in Stockholm kondigde op 5 oktober 2026 aan dat de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde naar drie wetenschappers zou gaan voor de ontwikkeling van optogenetica, een techniek die licht gebruikt om de activiteit van specifieke zenuwcellen te sturen.

De prijswinnaars zijn Karl Deisseroth van Stanford University, Peter Hegemann van de Humboldt-Universiteit Berlijn en Georg Nagel van de Julius-Maximilians-Universiteit Würzburg. Volgens Jiji Press zijn Deisseroth 54, Hegemann 71 en Nagel 73 jaar oud.

De officiële aanhaling luidt: "voor hun ontdekkingen over lichtgestuurde ionkanalen en optogenetica," volgens de aankondiging van de Nobelassemblage zoals gerapporteerd door meerdere media, waaronder STAT News en Scientific American.

Wat hebben de laureaten ontdekt

Hegemann en Nagel identificeerden een lichtgevoelig eiwit genaamd channelrhodopsin terwijl zij onderzochten hoe een eencellige groene alg licht waarneemt. Wanneer het eiwit wordt blootgesteld aan blauw licht, vormt het een kanaal dat geladen ionen in de cel laat stromen, wat een elektrisch signaal produceert, volgens STAT News en Scientific American.

Deisseroth voegde later het gen voor dit eiwit in zoogdierneuronen in, waardoor onderzoekers zenuwcelactiviteit op aanvraag konden activeren door eenvoudigweg blauw licht op de cellen te schijnen, volgens Jiji Press en Yahoo News Japan. Hij toonde vervolgens aan dat dezelfde benadering kon worden gebruikt om specifieke circuits in de hersenen van levende muizen te manipuleren en hun gedrag en emotionele reacties te veranderen.

Bij het beschrijven van de methode aan STAT News zei Deisseroth dat licht traditioneel in wetenschap en geneeskunde vooral "als observatief instrument" werd gebruikt, maar met optogenetica, "gebruiken we licht om dingen te laten gebeuren" in specifieke cellen.

Scientific American merkte op dat het concept teruggaat op een voorstel uit 1962 van Francis Crick dat licht op een dag zou kunnen worden gebruikt om specifieke soorten cellen te sturen, een idee dat het werk van de drie laureaten uiteindelijk in een werkend laboratoriumgereedschap veranderde.

Waarom het belangrijk is voor geneeskunde en onderzoek

Optogenetica heeft neurowetenschappers in staat gesteld om in kaart te brengen welke hersenschakelingen specifiek gedrag sturen en hoe verstoringen in die schakelingen verband houden met ziekte, volgens Scientific American. Mogelijke toepassingen onder onderzoek zijn ziekte van Parkinson, epilepsie, depressie, verslaving en dementie, volgens Scientific American en Yahoo News Japan. De techniek wordt ook gebruikt in vroege klinische onderzoeken om te proberen het zicht bij patiënten met retinitis pigmentosa te herstellen door lichtgevoelige eiwitten in netvliesneuronen in te voeren, volgens Scientific American.

De prijs

De drie laureaten zullen het prijzengeld delen, dat zowel STAT News als Jiji Press rapporteerde als 12 miljoen Zweedse kronen, equivalent aan ongeveer 1,2 miljoen Amerikaanse dollars, of ongeveer 180 miljoen yen volgens Jiji Press, gelijk verdeeld onder drie. De prijsuitreikingceremonie is gepland voor 10 december 2026 in Stockholm, volgens Jiji Press en Yahoo News Japan.

STAT News merkte op dat dit de 41ste keer in de geschiedenis van de prijs is dat drie onderzoekers de prijs voor Fysiologie of Geneeskunde delen, en dat slechts 14 van de 235 laureaten in de categorie sinds 1901 vrouwen zijn geweest.