Oskarżenia o użycie AI w stosunku do nagrodzonych powieści wznowiły debatę na temat autentyczności literarnej

Co się stało

David Silva Rojas, peruwiański prawnik i pisarz urodzony w 1981 roku w mieście Ica, wygrał pierwszą Międzynarodową Nagrodę za Krótką Powieść Almadía Ventosa-Arrufat w lipcu 2026 roku za swój rękopis «Donde el agua trabaja». Dzieło zostało wybrane spośród ponad 2200 nadesłanych prac przez jury złożone z pisarek Cristina Rivera Garza, Selva Almada i Mónica Ojeda, które pochwaliły użycie milczenia w powieści i jej oszczędne, kroplące się zdania, według El Español.

Nagroda obejmuje nagrodę pieniężną w wysokości 20 000 euro i, zgodnie z jej opublikowanymi zasadami cytowanymi przez El Español, wyraźnie stwierdza, że «nie dopuszcza się żadnego częściowego lub całkowitego użycia narzędzi sztucznej inteligencji do pisania prac zgłoszonych do konkursu w żadnych okolicznościach».

Wyniki wykrywania AI

23 października 2026 roku hiszpańska gazeta El País opublikowała badanie 175 dzieł literackich w języku hiszpańskim, o czym poinformowały Infobae i El Español. Wykorzystując narzędzie do wykrywania Pangram w wersji 4.1, analiza wykazała, że 99% powieści liczącej około 26 000 słów została wyprodukowana przez model AI. To samo narzędzie oznaczył 97% odpowiedzi Silva Rojas z pisemnego wywiadu jako wygenerowane przez AI — podczas gdy pytania samego dziennikarza przeszły test jako całkowicie napisane przez człowieka — i znalazło 80% prawdopodobnych pochodzenia AI w oddzielnym eseju o długości 924 słów, który opublikował, według raportu Infobae.

Twórca Pangram twierdzi o wyjątkowo niskiej stopie fałszywych alarmów, cytowanej przez Perfil jako 0,0041%, ale własna dokumentacja narzędzia przyznaje zmienną wydajność w zależności od gatunku, języka i stylu pisania. Perfil zauważyła, że takie detektory statystyczne mogą się mylić nawet w przypadku tekstów napisanych na długo przed pojawieniem się generatywnego AI, ponieważ oznaczają wzorce, a nie potwierdzone pochodzenie.

Odpowiedź wydawcy i autora

Almadía wstrzymała trasę promocyjną powieści, anulując zaplanowaną prezentację w Madrycie, która miała się odbyć w piątek po publikacji raportu, oraz planowane przystanki w Barcelonie, Sewilii i Kadyksie, według El Universal.

Almadía stwierdziła, że Silva Rojas podpisał oświadczenie potwierdzające, że nie używał narzędzi AI, i że ani jury, ani zespół redakcyjny nie podejrzewali udziału AI podczas swojej oceny. Wydawca dodał, że oprogramowanie do wykrywania oferuje «wartościowe informacje», ale samo w sobie nie wystarczy, aby wyciągnąć wnioski, które mogłyby zaszkodzić karierze autora, według El Universal.

Silva Rojas nie odpowiedział dziennikarzom stojącym za pierwotnym badaniem. Almadía powiedzieła, że jej wewnętrzna ocena pozostaje otwarta, bez ostatecznych wniosków ogłoszonych do momentu ostatniego raportu.

Nie jedyny przypadek

Perfil powiązała sprawę Silva Rojas z wcześniejszym skandalem z 2026 roku z udziałem haitańsko-kanadyjskiego autora Thélyson Orélien, którego powieść «C'était ça ou mourir» stała się bestsellerem francuskiego sezonu literackiego (rentrée littéraire). Anonimowe posty na X wykorzystujące analizę Pangram skłoniły Francuską Akademię Goncourta do usunięcia książki z wyboru do nagrody. W tym przypadku wydawnictwo Boréal rzekomo znalazło tagi metadanych związane z AI wewnątrz plików dokumentów rękopisu — fizyczne dowody poza wynikiem statystycznym. Orélien przyznał, że używał narzędzi AI do badań historycznych, ale zaprzeczył, że AI wygenerował jego zdania; jego wydawca powiedział, że pozostaje niepewny co do zakresu roli AI, według Perfil.

Dlaczego wydawcy i nagrody znajdują się pod presją

Oba przypadki ujawniają lukę, którą wiele konkursów literackich nie przewidziało: zasady zakazujące użycia AI istniały na papierze, ale żaden konkurs cytowany w tym raporcie nie opisał standardowego procesu weryfikacji — takiego jak kontrola historii szkiców lub obowiązkowy przegląd metadanych — stosowanego przed ogłoszeniem zwycięzcy. Detektory w stylu Pangram to oszacowania statystyczne, a nie dowód prawny, a raport Perfil podkreślił, że traktowanie wyniku klasyfikatora jako «publicznego werdyktu» bez potwierdzających dowodów byłoby ryzykowne zarówno dla autorów, jak i instytucji.

Dla wydawnictw spór ten podnosi praktyczne pytania dotyczące umów i zasad zgłaszania: czy wymagać szkiców rękopisów, historii rewizji lub kontroli metadanych przed ogłoszeniem zwycięzców, i jak postępować z oznaczoną książką, która już została wydrukowana, sprzedana lub umieszczona na liście krótkiej. Dla czytelników podnosi to oddzielne pytanie o to, jak powinna być oceniana wartość literacka, jeśli pochodzenie tekstu nie może być ustalane z pewnością.