Ödüllü romana yönelik yapay zeka tespiti iddiaları, edebi özgünlük tartışmasını yeniden alevlendirdi

Ne oldu

1981'de Ica'da doğan Perulu avukat ve yazar David Silva Rojas, Temmuz 2026'da "Donde el agua trabaja" adlı yapıtıyla birinci Uluslararası Kısa Roman Ödülü Almadía Ventosa-Arrufat'ı kazandı. El Español'a göre eser, yazarlar Cristina Rivera Garza, Selva Almada ve Mónica Ojeda'dan oluşan jüri tarafından 2.200'den fazla başvuru arasından seçildi; jüri, romanın sessizlikleri kullanımını ve sade, damla damla akan cümlelerini övdü.

Ödül 20.000 avro tutarında ve El Español'un aktardığı yayımlanmış kurallarına göre, "ödüle sunulan eserlerin yazımında yapay zeka araçlarının kısmen veya tamamen kullanılmasına hiçbir koşulda izin verilmeyecektir" ifadesi açıkça yer alıyor.

Yapay zeka tespitiyle ilgili bulgular

23 Ekim 2026'da İspanyol gazetesi El País, İspanyolca yazılmış 175 edebi eseri inceleyen bir soruşturma yayımladı; haber Infobae ve El Español tarafından da aktarıldı. Pangram adlı tespit aracının 4.1 sürümü kullanılarak yapılan analiz, yaklaşık 26.000 kelimelik romanın %99'unun bir yapay zeka modeli tarafından üretildiği sonucuna ulaştı. Infobae'nin haberine göre aynı araç, Silva Rojas'ın yazılı röportaj yanıtlarının %97'sini de yapay zeka ürünü olarak işaretledi -ki gazetecinin kendi sorularının tamamen insan eliyle yazıldığı tespit edildi- ve yazarın ayrıca yayımladığı 924 kelimelik başka bir denemede de %80 olasılıkla yapay zeka kökeni buldu.

Pangram'ın geliştiricisi, Perfil'in aktardığına göre %0,0041 gibi son derece düşük bir yanlış pozitif oranı olduğunu öne sürüyor; ancak aracın kendi belgelerinde türler, diller ve yazım tarzları arasında performansın değiştiği kabul ediliyor. Perfil, bu tür istatistiksel tespit araçlarının, üretken yapay zeka var olmadan çok önce yazılmış metinlerde bile hata yapabildiğini çünkü doğrulanmış köken yerine örüntüleri işaretlediklerini belirtti.

Yayınevi ve yazarın tepkisi

El Universal'a göre Almadía, romanın tanıtım turunu durdurdu; haberin yayımlandığı Cuma günü için planlanan Madrid tanıtımını, ayrıca Barcelona, Sevilla ve Cádiz'de planlanan durakları iptal etti.

Almadía, Silva Rojas'ın yapay zeka araçları kullanmadığını belirten bir beyanı imzaladığını ve incelemeleri sırasında ne jürinin ne de editöryal ekibin yapay zeka kullanımından şüphelenmediğini açıkladı. Yayınevi, tespit yazılımlarının "değerli bilgi" sunduğunu ancak bir yazarın kariyerine zarar verebilecek sonuçlara ulaşmak için tek başına yeterli olmadığını ekledi; haber El Universal'dan.

Silva Rojas, orijinal soruşturmayı yapan gazetecilere yanıt vermedi. Almadía, en son haberlere göre kesin bir sonuca ulaşılmadığını ve kendi iç incelemesinin hâlâ sürdüğünü belirtti.

Tek vaka değil

Perfil, Silva Rojas davasını, 2026'nın daha önceki bir tartışmasıyla ilişkilendirdi: Haiti-Kanada kökenli yazar Thélyson Orélien'in "C'était ça ou mourir" adlı romanı, Fransız edebiyat sezonunun (rentrée littéraire) çok satanı haline gelmişti. X'te Pangram analizi kullanılarak yapılan anonim paylaşımlar, Fransa'nın Goncourt Akademisi'ni kitabı ödül seçkisinden çıkarmaya yöneltti. O davada, yayınevi Boréal'in el yazması belgelerinin dosyaları içinde yapay zekayla ilişkili meta veri etiketleri bulduğu bildirildi -istatistiksel bir puandan öte, fiziksel bir kanıt. Orélien, tarihsel araştırma için yapay zeka araçları kullandığını kabul etti ancak cümlelerinin yapay zeka tarafından üretildiğini yadsıdı; yayınevi, Perfil'e göre yapay zekanın rolünün ne kadar ileri gittiğinden emin olmadığını söyledi.

Yayınevleri ve ödüller neden baskı altında

Bu iki vaka, birçok edebiyat yarışmasının öngörmediği bir boşluğu açığa çıkarıyor: yapay zeka kullanımını yasaklayan kurallar kağıt üzerinde vardı, ancak bu haberde adı geçen hiçbir yarışma, bir kazanan ilan edilmeden önce uygulanan taslak geçmişi kontrolleri veya zorunlu meta veri incelemesi gibi standart bir doğrulama süreci tanımlamadı. Pangram tarzı tespit araçları istatistiksel tahminlerdir, hukuki kanıt değildir; Perfil'in haberi, bir sınıflandırıcının çıktısını doğrulayıcı kanıt olmadan "kamuoyuna açık bir hüküm" gibi ele almanın hem yazarlar hem de kurumlar için riskli olacağını vurguladı.

Yayınevleri için bu tartışma, sözleşmeler ve başvuru kuralları konusunda pratik sorular doğuruyor: kazananlar ilan edilmeden önce el yazması taslaklarının, revizyon geçmişlerinin veya meta veri kontrollerinin zorunlu tutulup tutulmayacağı ve zaten basılmış, pazarlanmış veya kısa listeye girmiş işaretlenmiş bir kitabın nasıl ele alınacağı gibi. Okuyucular için ise bu durum, bir metnin kökeni kesin olarak belirlenemiyorsa edebi değerin nasıl değerlendirileceği gibi ayrı bir soruyu ortaya çıkarıyor.