Przewodnik dla początkujących po historii i kulturze Wikingów

Czym była Era Wikingów?

Era Wikingów konwencjonalnie datowana jest na lata 793–1066. English Heritage, które teraz zarządzają stanowiskiem Prioratu Lindisfarne w Northumbrii, datują otwarcie na 8 czerwca 793 roku, kiedy wikingowie zaatakowali klasztor św. Cuthberta na Lindisfarne, zbezcześcili świątynię, wylali krew wokół ołtarza i zniszczyli budynki klasztorne. Przegląd Wikipedii okresu umieszcza konwencjonalny koniec około 1066 roku, po Bitwie pod Stamford Bridge, która zakończyła wielkoskalowe skandynawskie ambicje militarne w Anglii, jednocześnie odnotowując, że niektórzy uczeni preferują szerszy zakres około 800 do 1050 n.e.

1. Najpierw ustalić oś czasu: era trwa od najazdu na Lindisfarne w 793 roku do Bitwy pod Stamford Bridge w 1066 roku.
2. Poznać pochodzenie Wikingów: ich ojczyzny znajdowały się w Skandynawii, a tradycje budowy statków i rzemiosła są udokumentowane we współczesnej Danii i Norwegii.
3. Poznać porządek społeczny: społeczeństwo wikińskie było podzielone na jarle, karli i niewolników.
4. Poznać system wierzeń: bogowie tacy jak Odin, Thor i Freyja, oraz oddzielny alfabet runiczny używany głównie do pomników.
5. Poznać sposób podróżowania: wyspecjalizowane statki przewoziły najeźdźców, kupców i osadników aż do Nowej Fundlandii i świata bizantyjskiego.

Społeczeństwo i życie codzienne w Era Wikingów

Zgodnie ze streszczeniem Wikipedii z tego okresu, społeczeństwo wikińskie w Skandynawii było podzielone na trzy główne grupy: jarle, szlachtę lub kapitanów statków, którzy często rządzili terytoriami pod władzą wschodzących królów; karli, wolnych farmerów i rzemieślników, którzy stanowili większość populacji; i niewolników, ludzi zniewolonych, którzy stanowili najniższy poziom porządku społecznego.

Materiał archeologiczny zebrany przez Duńskie Muzeum Statków Wikingów wskazuje, że ludzie z tego okresu byli przeciętnie o 8–10 centymetrów niżsi niż dzisiaj i rzadko żyli powyżej 40 lub 50 lat, przy czym szczątki szkieletowe pokazują częste artrytyzm i zużycie zębów, ale mało próchnicy, ponieważ cukier był rzadki. Odzież łączyła wełnę i len do tunik, spodni i sukien, skórę do butów i odzieży wierzchniej; mężczyźni zwykle nosili brody lub wąsy, a grzebienie z drewna lub kości są jednymi z najczęściej znajdujących się przedmiotów z tego okresu.

Wiara, pismo i statki

Przedchrześcijańska religia wikińska skupiała się na dwóch grupach bogów, Aesirach i Vanirach, zgodnie ze szwedzkim muzeum Historiska museet. Odin przewodził Aesirom z krainy Asgard i podobno poświęcił jedno oko dla mądrości; Thor, bóg groma, był znany z walczenia z gigantami za pomocą swojego młota; a Freyja reprezentowała miłość i płodność. Mitologia umieszczała te krainy na kosmicznym drzewie Yggdrasilu, ze zmarłymi, którzy nie dotarli do hal bogów, zamiast tego przekraczającymi ciemne doliny do Nifelhel, świata podziemnego rządzonego przez Hel.

Wikingowie zapisywali imiona, pamiątki i krótkie wiadomości za pomocą alfabetu runicznego zwanego futharkiem, nazwanego od jego pierwszych sześciu liter — f, u, þ, a, r, k — zgodnie z Muzeum Statków Wikingów w Roskilde. Starszy 24-literowy Stary Futhark został uproszczony do 16-literowego Młodego Futharku używanego podczas samej Ery Wikingów. Ponieważ runy były wyryte w kamieniu, drewnie, kości lub żelazie, a nie napisane na papierze, ich kształty były kątowe; szczególnie powszechne były wielkie kamienie pamiątkowe chwalące znaną osobę, a napisy runiczne znaleziono tak daleko od Skandynawii, jak w Anglii, Grecji, Turcji, Rosji i Grenlandii.

Poruszanie się zależało od wyspecjalizowanych drewnianych statków. Kolekcja pięciu statków Muzeum Statków Wikingów wydobytych z Fiordu Roskilde — statków Skuldelev — ilustruje zakres użycia: oceaniczne statki towarowe do handlu, szybkie wioślarskie długie statki do przewozu wojowników, mniejsze handlowce przybrzeżni i łodzie rybackie. Zgodnie z muzeum statki były celowo zatopione w kanale żeglugowym Pebørrenden, aby zablokować fiord w późniejszej części Ery Wikingów, i zostały wykopanym około 60 lat temu za pomocą żelaznej tamy grodzeniowej.

Te statki przeniosły ekspansję wikingów w obu kierunkach. Parks Canada, który zarządza Narodową Historyczną Stanowiskiem L'Anse aux Meadows w Nowej Fundlandii, stwierdza, że żeglarze nordyccy zbudowali tam bazę około 1000 roku n.e. — pierwsze potwierdzone skandynawskie stanowisko w Ameryce Północnej, popularnie powiązane z Vinlandem Leifo Erikssona. Parks Canada przytacza dowody naprawy łodzi i wytapiania żelaza bagiennego w miejscu i opisuje osadę jako krótkotrwałą, odnotowując, że odległość od nordyckich ziem ojczystych i konflikt z lokalną ludnością tubylczą mogły skłonić Nordyków do jej porzucenia.

Popularne przedstawienie Wikingów noszących rogatych hełmów nie jest popierane przez archeologię. Live Science raportuje, że żaden wykopany hełm epoki wikingów nie ma przyczepionych rogów; zachowane hełmy to proste, praktyczne projekty. Obraz rogatego hełmu pochodzi z XIX-wiecznego projektowania kostiumów, w tym pracy Carla Emila Doeplera do scenerii z 1876 roku cyklu operowego Richarda Wagnera Der Ring des Nibelungen, i rozprzestrzeniał się następnie w kulturze popularnej, a nie w zapisie historycznym.

Jak Era Wikingów się skończyła

Przegląd Wikipedii okresu opisuje koniec Ery Wikingów jako proces stopniowy, a nie pojedyncze zdarzenie, łączący militarną porażkę, konsolidację polityczną i zmianę religijną. Islandia przyjęła chrzest około 1000 roku, a konwersja Norwegii zwieńczyła się Bitwą pod Stiklestad w 1030 roku, przejście opisane jako powodujące przedłużony konflikt. Konwencjonalnym punktem końcowym jest 1066 rok, kiedy król Anglii Harold Godwinson pokonał norweskiego króla Haralda Hardradę w Bitwie pod Stamford Bridge we wrześniu, kończyąc wielkoskalowe wikingskie ambicje militarne w Anglii; Harold został następnie pokonany tygodniami później w Bitwie pod Hastings przez Williama, księcia Normandii, oznaczając szersze przejście do średniowiecznej Europy.