Jak ekonomiści prognozują inflację i kursy walut — i dlaczego często się myląc

Prognozy inflacji i kursów walutowych kształtują decyzje od posiedzeń banku centralnego dotyczących stóp procentowych do budżetu gospodarstw domowych, jednak oba pozostają jednymi z najtrudniejszych rzeczy do dokładnego przewidzenia w ekonomii. Banki centralne, rządowe agencje statystyczne i naukowcy akademiccy każdy w swoich własnych publikacjach technicznych udokumentowali, dlaczego tak się dzieje.

Jak konstruuje się prognozy inflacji

Zgodnie z Federalnym Bankiem Rezerwy Richmond, prognostycy zaczynają od wskaźników cen, takich jak wskaźnik wydatków konsumpcyjnych osobistych (PCE) i wskaźnik cen konsumpcyjnych (CPI), w tym wersji «bazowych», które eliminują zmienne ceny żywności i energii. Ponadto Federalny Bank Rezerwy Cleveland zauważa, że politycy śledzą wyspecjalizowane warianty, takie jak przycinana średnia PCE Banku Rezerwy Dallas i lepka CPI Banku Rezerwy Atlanta, które są zaprojektowane w celu izolacji zmian cen, które z większym prawdopodobieństwem się utrzymają.

Powszechna technika to to, co Richmond Fed nazywa «ekstrakcją sygnału»: modele statystyczne, które próbują oddzielić trwały trend inflacji (sygnał) od krótkoterminowych wahań cen (szum). Jak powiedział jeden z ekonomistów Richmond Fed, jeśli kilka odczytów inflacji porusza się w tym samym kierunku, model będzie traktować to jako oznakę rzeczywistej inflacji bazowej, a nie tymczasowego impulsu.

Badania Richmond Fed również wskazują na praktyczną komplikację: podejścia statystyczne działają zasadniczo dobrze w prognozowaniu inflacji na dwa-trzy miesiące do przodu, ale działają słabo, gdy gospodarka przechodzi przez «dużą zmianę reżimu» — nagłą zmianę sił napędzających ceny, takich jak szok podaży związany z pandemią.

Ankiety i ceny rynkowe jako sprawdzenie modeli

Ponieważ żadna jednotyczna metoda statystyczna nie jest uważana za ostateczną, Cleveland Fed wyjaśnia, że politycy konsultują się również z miarami ankiet na temat tego, jaką inflację ludzie oczekują. Obejmują one Ankiety Konsumentów Uniwersytetu Michigan, Ankietę Zawodowych Prognostów Federal Reserve Bank of Philadelphia, Ankietę Oczekiwań Konsumentów Federal Reserve Bank of New York oraz ankietę wśród kadry kierowniczej biznesu znaną jako Survey of Firms' Inflation Expectations.

Miary oparte na rynku oferują trzecie wejście: rentowność skarbowych papierów wartościowych chronionych przed inflacją (TIPS) można porównać z rentownościami zwykłych obligacji skarbowych, aby wywnioskować, jaką średnią inflację inwestorzy oczekują w danym okresie. Badanie Richmond Fed wykazało, że od 1980 roku prognozy oparte na modelach statystycznych były średnio o około 0,5 punktu procentowego niższe niż prognozy oparte na ankietach, i że modele statystyczne reagowały szybciej na wzrost inflacji między 1998 a 2008 rokiem niż ankiety.

Cleveland Fed wyraźnie stwierdza, że «nie ma konsensusu na temat tego, które podejście jest lepsze», dlatego banki centralne zazwyczaj ważą kilka miar jednocześnie, zamiast polegać na jednej.

Gdzie prognozy inflacji się myliły

Błędy prognozy nie są jedynie teoretyczne. Opis Richmond Fed wzrostu inflacji w 2021 roku zauważa, że w kwietniu 2021 roku przewodniczący Systemu Rezerwy Federalnej opisał utrzymujący się wzrost inflacji jako mało prawdopodobny, ale do września tego roku urzędnicy przyznawali, że wąskie gardła w łańcuchu dostaw okazały się większe i bardziej trwałe niż wcześniej przewidywano. Inflacja PCE ostatecznie osiągnęła 4,4% rok do roku we wrześniu 2021 roku, zgodnie z tym samym badaniem. Richmond Fed wskazuje również na lata siedemdziesiąte, kiedy oczekiwania dotyczące inflacji w USA opisywane są jako wzrastające, w dużej mierze niewykryte przez współczesne modele, począwszy od 1967 roku.

Jak ekonomiści podchodzą do prognozowania kursów walut

Prognozowanie kursów walutowych opiera się na innym zestawie narzędzi, ale styka się z jeszcze bardziej wyraźnym ograniczeniem. Jednym z szeroko stosowanych teoretycznych zakotwiczenia jest parytet siły nabywczej (PPP), opisany przez Federal Reserve Bank of St. Louis jako rozszerzenie «prawa jednej ceny»: teoretycznie, po dostosowaniu do kursów wymiany, identyczny koszyk towarów powinien kosztować tyle samo w każdym kraju.

St. Louis Fed ilustruje to porównaniem cen kawy Starbucks: latte w cenie 7,65 dolara w Nowym Jorku i 11 franków szwajcarskich w Zurychu implikuje kurs PPP wynoszący 1,44 franka za dolara. Rzeczywisty kurs rynkowy w tym czasie wynosił 0,86 franka za dolara, co oznacza, że frank handlował się znacznie silniej niż sugerowało proste porównanie cen. St. Louis Fed przypisuje tę lukę kilku czynnikom: wiele usług, takich jak strzyżenia lub latte, nie może być handlowane przez granice, PPP i rzeczywiste kursy wymiany śledzą się nawzajem tylko w ciągu długich okresów dziesięcioleci, a rynki walutowe są również napędzane przepływami kapitału, różnicami w stopach procentowych i nastrojami inwestorów, które porównania poziomów cen nie obejmują.

Problem spaceru losowego

Poza PPP ekonomiści przetestowali wiele modeli statystycznych wobec celowo prostego benchmarku: spaceru losowego, który po prostu przewiduje, że kurs wymiany jutrzejszy będzie równy dzisiejszemu. Badanie z 2026 roku dotyczące kursu CAD/USD, opublikowane w repozytorium preprintów arXiv, przetestowało pięć podejść statystycznych i uczenia maszynowego — regresję liniową, las losowy, gradient boosting, XGBoost i AdaBoost — wobec benchmarku spaceru losowego. Tylko jedna metoda, regresja liniowa, uzyskała statystycznie znaczną przewagę nad spacerem losowym. Autorzy badania stwierdzili, że nawet ich najlepiej działające modele były zdominowane przez bardzo niedawną historię cen, a nie szersze czynniki ekonomiczne, co opisali jako spójne z prawie losowym zachowaniem kursów walutowych.

Co to oznacza dla czytelników wiadomości o inflacji i kursach walut

Wspólna nić w obu dziedzinach to że prognozy są probabilistycznymi szacunkami zbudowanymi na niepełnych modelach, a nie gwarancjami. Prognozy inflacji są zwykle bardziej wiarygodne w krótkim horyzoncie czasowym kilku miesięcy i w warunkach stabilnych, ale mogą pominąć ostre punkty zwrotne spowodowane wstrząsami, takimi jak zakłócenia w łańcuchu dostaw. Prognozy kursów walutowych napotykają jeszcze bardziej surowe ograniczenie: większość opublikowanych badań wykazuje, że w horyzoncie krótko- i średnioterminowym modele oparte na teorii i statystyczne modele borykają się z pokonaniem prostego założenia, że kurs jutrzejszy będzie przypominał dzisiejszy.

• Prognozy inflacji łączą dane wskaźników cen (CPI, PCE), statystyczne modele ekstrakcji sygnału oraz ankiety konsumentów, biznesu i zawodowych prognostów.
• Banki centralne śledzą jednocześnie wiele miar inflacji, ponieważ, zgodnie z Cleveland Fed, nie ma uzgodnionej jedynej najlepszej metody.
• Prognozowanie kursów walut opiera się częściowo na teoriach takich jak parytet siły nabywczej, który St. Louis Fed mówi, że utrzymuje się tylko w długim horyzoncie czasowym, a nie w krótkoterminowych ruchach.
• Na przestrzeni dziesięcioleci akademickich testów większość modeli kursów walutowych nadal boryka się z konsekwentnym pokonaniem benchmarku spaceru losowego, zgodnie z badaniami opublikowanymi przez Fed i badaniem akademickim z 2026 roku na preprincie.