Zakazy mangi w szkołach USA wznowią debatę Japonii na temat jawnej zawartości

Amerykańska organizacja literacka PEN America poinformowała 6 października 2026 roku, że 11 982 książki zostały usunięte lub ograniczone w amerykańskich szkołach publicznych w roku szkolnym 2025–26, wzrost z 6 870 w roku poprzednim i najwyższa liczba odkąd organizacja zaczęła śledzić zakazy w roku szkolnym 2021–22. Zgodnie z raportem cytowanym przez Tokyo Shimbun i inne media, na Teksas przypadało 8 193 przypadki, a na Floridę 3 212, spośród 7 370 unikalnych tytułów dotkniętych w całym kraju.

Wśród dzieł usuniętych z półek znalazły się różne japońskie serie mangi, w tym "Attack on Titan" Hajime Isayamy, "Tokyo Ghoul" Sui Ishidy, "InuYasha" i "Ranma ½" Rumiko Takahashi oraz "Soul Eater" i "Fire Force" Atsushiego Ohkubo, według raportu CBR dotyczącego danych PEN America. Organizacja wymieniła Ohkubo z 106 zarejestrowanymi zakazami, Isayamę z 89 i Takahashi z 63, co plasuje wszystkich trzech wśród dziesięciu najczęściej zakazywanych twórców w całym kraju.

Dlaczego mangia jest częstym celem

PEN America stwierdziła, że osoby kwestionujące zawartość często izolują pojedyncze panele przedstawiające seks, przemoc lub tożsamość płciową bez otaczającej historii, praktykę, którą organizacja nazywa "usuwaniem kontekstu". Organizacja zauważyła, że wizualny format mangi sprawia, że poszczególne obrazy łatwo się wyodrębnia i rozpowszechnia jako dowód nieodpowiedniej zawartości, zgodnie z raportami CBR i Newsweek na temat tych ustaleń.

Przypadek wyróżniony przez ScreenRant ilustruje ten schemat: w Las Cruces, Nowy Meksyk, grupa zwana Coalition of Conservatives in Action wymieniła około 100 książek do usunięcia ze szkół publicznych, w tym tomy 1–2 "Assassination Classroom", które opisała jako pornograficzne. Wydawca Viz Media klasyfikuje tę serię jako "Teen Plus", a nie jako kategorię 18+ Mature. Sarah Smith, wiceprzewodnicząca koalicji, powiedziała, że grupa "skoncentrowała się na zawartości, którą rodzice mogą uznać za nieodpowiednią ze względu na wiek i dojrzałość swoich dzieci", podczas gdy bibliotekarka szkolna Karen Hanson-Sharp argumentowała, że zakazywanie książek "ogranicza krytyczne myślenie i nie powstrzyma nastolatków przed uczeniem się o tych tematach".

Jak debata jest ujmowana w Japonii

Liczby z USA zostały przejęte przez japońskie media, w tym Yahoo! News Japan i ABEMA Times, które oprawiły historię wokół głównego pytania omawianego w talk-show ABEMA Prime: czy usunięcie mangi z bibliotek "chroni dzieci" czy "pozbawia je możliwości wzrostu"? Jedna strona argumentowała, że "niektóre przedstawienia są dla dzieci zbyt wczesne", podczas gdy druga powiedziała, że ograniczenia oznaczają pozbawienie wolności, zgodnie ze streszczeniem programu w Yahoo! News Japan.

Badaczka mediów Mayuko Watanabe, występująca w programie, jak donosi ABEMA Times, nazwała amerykańskie zakazy "godne żałowania", ale także zauważyła to, co nazwała niską świadomością praw człowieka wśród niektórych japońskich twórców i wydawców. Wskazała na powtarzające się tropy, które uważa za problematyczne, takie jak przedstawianie wymuszonego kontaktu fizycznego z postaciami żeńskimi jako komedii bez uznania cierpienia ofiar, i powiedziała, że kontekst ma znaczenie w rozróżnianiu przedstawień krytykujących takie akty od tych, które je normalizują.

Własna piętnastoletnia walka Japonii o jawną zawartość

Bieżąca dyskusja nawiązuje do wewnętrznego sporu, który rozpoczął się Rozporządzeniem Tokio z 1964 roku dotyczącym Zdrowego Rozwoju Młodzieży, które ogranicza sprzedaż wyraźnie seksualnych mangi, anime i ilustracji osobom niepełnoletnim poprzez samoregulację branży i oznaczenie jako materiału "seinen" lub 18+, zgodnie ze streszczeniem Wikipedii historii prawnej tego rozporządzenia.

W lutym 2010 roku rząd metropolitalny Tokio zaproponował ustawę, później przeznaną na "Ustawę o Nieistniejącej Młodzieży", która ograniczyłaby fikcyjne przedstawienia nieletnich w sytuacjach seksualnych. Twórcy mangi, wydawcy i grupy obrony praw wyrazili sprzeciw, a Zgromadzenie odrzuciło ustawę w czerwcu 2010 roku. Zmieniona wersja, Ustawa 156, porzuciła kwestionowane sformułowanie, ale rozszerzyła definicję materiału "szkodliwego" na przedstawienia, które "bez uzasadnienia gloryfikują lub przesadniają" nielegalne akty seksualne; została zatwierdzona przez komisję 13 grudnia i pełne Zgromadzenie 15 grudnia 2010 roku, wchodząc w życie 1 lipca 2011 roku.

Wydawcy, w tym Shueisha, Shogakukan i Kodansha, groził boykotem Międzynarodowego Festiwalu Anime Tokio ze względu na zmienioną ustawę, a Stowarzyszenie Japońskiej Animacji podniosło obawy dotyczące wolności ekspresji. Ówczesny Premier Naoto Kan publicznie apelował o kompromis, aby festiwal mógł się odbywać. Pierwszy tytuł formalnie ograniczony na mocy zmienionego rozporządzenia, "Imouto Paradise 2", został oznaczony w maju 2014 roku za to, co regulatorzy opisali jako gloryfikowanie czynów kazirodczych.

Ochrona kontra artystyczna wolność: główne argumenty

• Strona ochrony: pewna zawartość normalizuje scenariusze bez zgody lub eksploatacyjne i powinna mieć bardziej rygorystyczne kontrole wiekowe lub zasady umieszczania na półkach, jak argumentowali Watanabe i grupy szkolne, takie jak koalicja Las Cruces.
• Strona wolności: usunięcie lub ograniczenie mangi ogranicza dostęp czytelników do historii i krytycznego myślenia, jak argumentowali bibliotekarka Karen Hanson-Sharp i wydawcy, którzy sprzeciwiali się zmianom rozporządzenia Tokio z 2010–2011.
• Problem kontekstu: zarówno zakazy w USA, jak i niektóre decyzje japońskich rozporządzeń były krytykowane za osądzanie izolowanych scen lub paneli, zamiast pełnej narracji dzieła, zgodnie z ustaleniami PEN America na temat "usuwania kontekstu".
• Samoregulacja branży: obecny system Japonii opiera się głównie na etykietowaniu przez wydawców i umieszczaniu ograniczonych tytułów na półkach, zamiast na wstępnym przesiewaniu przez rząd, model, który sam był kontestowany od 2010 roku.