امپراتوری ضعیف پشت دیوارهای باستانی
در اواسط قرن پانزدهم، امپراتوری بیزانسی پس از قرون جنگ با نیروهای عثمانی، صربی و بلغاری، به کمی بیش از خود شهر قسطنطنیه و برخی از سرزمین‌های پراکنده‌شده محدود شده بود، بر اساس خلاصهی ویکیپدیا درباره محاصره. تقسیم مذهبی دیرینه میان شرق ارتدوکس و غرب کاتولیک نیز باعث شد که امپراطور قسطنطین یازدهم از تأمین کمک نظامی دائم از اروپا ناتوان باشد.
شهر هنوز با دیوارهای تئودوسیوسی احاطه شده بود، یک سیستم تحصینات سه‌لایه‌ای که در قرن پنجم زیر حکومت امپراطور تئودوسیوس دوم ساخته شد، بر اساس دانشنامهی تاریخ جهانی. این سیستم شامل یک دیوار بیرونی با مسیر گشت زنی، یک دیوار میانی با برج‌ها، و یک دیوار داخلی عظیم با ضخامت تقریباً 5 متر و ارتفاع 12 متر بود که با حدود 96 برج تزیین شده بود که تقریباً هر 70 متر روی خطی به طول حدود 6.5 کیلومتر در سراسر جزیره قرار داشتند.
مشکل توان انسانی بود، نه ساخت و ساز. مورخ بیزانسی جورجیوس سفرانتزیس، که شاهد محاصره بود، گزارش کرد که نیروهای خود امپراطور کمتر از 5000 نفر بودند - بسیار کم برای پوشش تقریباً 19 کیلومتر دیوار که شهر را احاطه کرده بود، همانطور که دانشنامهی تاریخ جهانی یادآور می‌شود. اضافه کردن حدود 2000 داوطلب ژنویی و ونتیانی کل نیروی دفاعی را به حدود 7000 رساند، همانطور که حساب ویکیپدیا بیان میکند.
ماشین محاصره محمد: توپ‌ها و کشتی‌های کشیده شده بر روی خشکی
محمد دوم در 30 مارس 1432 متولد شد و 21 سال داشت هنگامی که محاصره را دستور داد، پس از داشتن تخت عثمانی از سال 1451 پس از دوران حکومت کوتاهی به عنوان کودک در سال‌های 1444-1446، بر اساس زندگی‌نامه سلطان در دانشنامهی تاریخ جهانی. موفقیت او در قسطنطنیه بعدها نام «فاتح» را برای او به همراه آورد.
تاریخ‌نویسان معاصر ارتش محمد دوم را در 50000 تا 80000 سرباز، از جمله 5000 تا 10000 از اشخاص نخبه جنیسری، تحت حمایت تقریباً 70 توپ و ناوگان حدود 110 کشتی تخمین می‌زنند، بر اساس ویکیپدیا؛ ارقام که زمانی در حساب‌های قدیمی‌تر تا 200000 داده می‌شد، اکنون توسط دانشمندانی که در دانشنامهی تاریخ جهانی استشهاد شده است، نامعتبر تلقی می‌شود.
سلاح تعیین کننده توپخانه‌ای بود که توسط یک ریخته‌گر مجاری به نام اوربان در برخی منابع و اوربن در منابع دیگر ساخته شده بود. بر اساس HistoryNet، بزرگ‌ترین توپ اوربان حدود 27 فوت طول داشت و دهانه 30 اینچی داشت که با 8 اینچ برنز جامد تقویت شده بود، و سنگ‌هایی به وزن بیش از نیم تن شلیک میکرد. حدود شش هفته طول کشید تا تفنگ را از پایتخت عثمانی در ادرنه به قسطنطنیه در اوایل آوریل 1453 بکشند. بمباران‌دهی کامل در 12 آوریل شروع شد، و تا 28 می، پس از 47 روز، عثمانی‌ها تقریباً 5000 گلوله شلیک کردند و حدود 55000 پوند باروت مصرف کردند، همانطور که HistoryNet گزارش میدهد.
نیروها در قسطنطنیه، 1453| معیار | طرف عثمانی | طرف بیزانسی |
|---|
| فرمانده | محمد دوم، 21 ساله | قسطنطین یازدهم پالایولوگوس |
|---|
| نیروهای نظامی | 50000–80000 (برآورد معاصر) | حدود 7000 (5000 بیزانسی + 2000 داوطلب ژنویی/ونتیانی) |
|---|
| کشتی‌ها | حدود 110 | 26 |
|---|
| توپ‌ها | حدود 69–70 | تنها قطع توپخانه‌ی کوچک |
|---|
| دیوارها برای دفاع | — | حدود 19 کیلومتر اطراف شهر |
|---|
بیزانسی‌ها و متحدان ژنویی‌شان در گالاتا زنجیری سنگین را در دهانه شاخ طلایی کشیده بودند تا کشتی‌های عثمانی را از بندر داخلی دور نگاه دارند. در شب 22 آوریل، محمد حدود 70 کشتی را بر روی خشکی روی جاده‌ای از تنه‌های درختی چرب‌شده بالای تپه‌ی پشت گالاتا کشاند و دوباره آنها را مستقیماً در شاخ طلایی آب‌اندازی کرد، به طور کامل زنجیر را دور زد، بر اساس ویکیپدیا و دانشنامهی تاریخ جهانی. این تاکتیک نیروی دفاعی بیزانسی که قبلاً فشرده بود را وادار کرد تا بیشتر امتداد یابد تا دیوارهای دریایی اضافی را پوشش دهد.
پنجاه و سه روز، سپس حمله نهایی
- 2 آوریل 1453 - رسیدن ارتش محمد به بیرون قسطنطنیه
- 6 آوریل - شروع رسمی محاصره
- 12 آوریل - شروع بمباران‌دهی کامل توپخانه‌ای دیوارهای خاکی
- 22 آوریل - کشتی‌های عثمانی کشیده شده بر روی خشکی به شاخ طلایی
- 29 می - حمله نهایی؛ سقوط شهر
محاصره 53 روز از آغاز رسمی آن تا سقوط شهر طول کشید، بر اساس حساب ویکیپدیا. بلافاصله پس از نیمه‌شب در 29 می، محمد حمله‌ی نهایی و فراوانی را در سه موج متوالی شروع کرد - ابتدا نیروهای کمکی، سپس آزاپ‌های نامنظم، و سرانجام فیلق جنیسری نخبه، بر اساس ویکیپدیا و زندگی‌نامه محمد دوم در دانشنامهی تاریخ جهانی. دفاع شروع به فروپاشی کرد هنگامی که فرمانده ژنویی جیوفاننی جیوستینیانی، که دفاعات خاکی را در کنار امپراطور رهبری میکرد، زخمی شد و تخلیه شد، جنبش اضطراب میان دفاع‌کنندگان باقی‌مانده را پخش کرد، همانطور که ویکیپدیا گزارش میدهد.
قسطنطین یازدهم در جنگها کشته شد، احتمالاً نزدیک دروازه سنت رومانوس، پس از پاره کردن نشانهای امپراتوریاش تا بدن‌اش نتوان شناخت و نامحفوظ کرد، همانطور که دانشنامهی تاریخ جهانی بیان میکند. هیچ بدن تأییدشدهای تا به حال پیدا نشده است، که بعدها اسطوره‌ای را ایجاد کرد مبنی بر اینکه امپراطور به جای اینکه کشته شود، به طریق جادویی حفظ شده بود.
پیامد‌ها: پایتخت جدید و پایان یک عصر
دانشنامهی تاریخ جهانی تعداد کشته‌های فوری را حدود 4000 تخمین می‌زند، رقمی که خلاصهی ویکیپدیا نیز به آن استناد میکند، و افزوده که بیش از 550 شهروند ونتیانی نیز کشته شدند. برآوردهای تعداد ساکنانی که برده شدند بین منابع متفاوت است: دانشنامهی تاریخ جهانی گزارش میدهد بیش از 50000 نفر به برده‌داری گرفته شدند، در حالی که خلاصهی ویکیپدیا رقمی حدود 30000 نفر را ذکر میکند.
محمد دوم شهر را وارد شد و دستور داد آیا صوفیا، معبد اصلی مسیحیت شرقی برای حدود 1200 سال، تقریباً بلافاصله به مسجد تبدیل شود، بر اساس دانشنامهی تاریخ جهانی، که همچنین بیان میکند او اشراف‌زادگان بیزانسی برجسته‌ای را که در پی فتح زنده ماندند اعدام کرد.
دانشنامهی تاریخ جهانی یادآور می‌شود که قسطنطنیه به مدت بیش از 1000 سال پایتخت امپراتوری روم شرقی یا امپراتوری بیزانسی بوده است، در حالی که حساب ویکیپدیا سقوط را نشانه‌ی پایان موثر امپراتوری روم، که آن را تا حوالی 27 قبل‌ازمیلاد ردیابی میکند، توصیف میکند، پس از نزدیک 1500 سال. ویکیپدیا این رویداد را نقطه عطفی دوران قرون وسطی دیر می‌نامد، و افزوده که محاصره نشان داد توپخانه بارود می‌تواند حتی بر تحصینات قرون وسطی مشهوری چون دیوارهای تئودوسیوسی غلبه یابد، درسی که جنگ‌های محاصره را در سراسر اروپا در دهه‌های بعد تغییر شکل داد.
