Badanie pod kierownictwem Cambridge'a szkieletu neandertalczyka zwanego Shanidar A, znalezionego w irackim Kurdystanie, identyfikuje otwór o średnicy 15 milimetrów w lewej łopatce zgodny z drewnianą włóczni przebijającą klatkę piersiową. Opublikowana w czasopiśmie Scientific Reports analiza wykazała również wyleczoną ranę twarzy u tej samej osoby, wskazując zarówno na przemoc, jak i na opiekę w grupie.
Ta wersja jest tłumaczeniem maszynowym oryginału (English). Przeczytaj oryginał
Naukowcy badający szkielet neandertalczyka znanego jako Shanidar A, odzyskany z jaskini Shanidar w irackim Kurdystanie, twierdzą, że otwór w łopatce jest zgodny ze śmiertelnym ciosem drewnianej włóczni sprzed około 75 000 lat. Wyniki badań, prowadzone przez Emma Pomeroy z Departamentu Archeologii Uniwersytetu Cambridge'a, zostały opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports; Phys.org poinformował o badaniu 15 października 2026 roku.
Kim był Shanidar A
Shanidar A to nazwa nadana dorosłemu mężczyźnie neandertalczyka, którego szczątki zostały odzyskane w skupisku co najmniej pięciu osób wewnątrz jaskini Shanidar. Raport Cambridge'a na temat badania, przekazywany przez Phys.org i Earth.com, określa jego wiek w momencie śmierci na około 45 lat, podczas gdy relacja ABC News z tego samego badania opisuje go jako osobę w wieku 40 lat; obie liczby pochodzą z analizy szkieletu, a nie z jakichkolwiek zapisów.
Pierwsze szkielety neandertalczyków w jaskini zostały wyeksplorowane przez zespół Ralph Soleckiego w 1960 roku, zgodnie z relacją badania na Earth.com. Wykopaliska pod kierownictwem Cambridge'a wznowiono na tym terenie od 2015 roku, a szczątki Shanidar A zostały odzyskane podczas dalszych prac wykopaliskowych, które według Earth.com miały miejsce w latach 2019 i 2022. Zachowane kości obejmują prawą dłoń, łopatkę, fragmenty żeber i zużyte przednie zęby.
Co pokazuje rana na łopatce
Kluczowym dowodem jest prawie okrągły otwór o średnicy około 15 milimetrów w lewej łopatce. Według zespołu pod kierownictwem Cambridge'a, kształt wyklucza kamienną lub krzemienną grotę włóczni, która zostawiłaby płaskie lub kątowe otwarcie; zaostrzony drewniany koniec lepiej pasuje do zaokrąglonego otworu. ABC News poinformowała, że średnica jest porównywalna do drewnianych włóczni znanych z europejskich stanowisk datowanych na okres pomiędzy około 200 000 a 400 000 lat temu.
Streszczenie badania z Phys.org opisuje pochylenie wokół otworu typowego dla rany wylotowej, z małymi fragmentami kostni wypychanymi na zewnątrz w taki sposób, że naukowcy twierdzą, wskazuje na ruch broni w dół z góry. Naukowcy doszli do wniosku, że włócznia weszła przez przednią część klatki piersiowej, przeszła przez płuco i prawdopodobnie przez duże naczynia krwionośne, i wyszła przez łopatkę — uraz, który spowodowałby szybką śmierć. Badanie brzegów rany nie wykazało nowego wzrostu kostnego, zwyczajnego znaku gojenia się, co oznacza, że do urazu doszło w momencie śmierci lub bardzo blisko tego momentu.
Położenie rany i siła potrzebna do pchniecia jej prosto przez ciało neandertala mają cechy charakterystyczne celowego ciosu śmiertelnego skierowanego na serce.
— Emma Pomeroy, Uniwersytet Cambridge'a, cytowana przez Phys.org
Druga rana: dowód opieki
Ten sam szkielet ma znacznie starszą ranę. Jeden z dolnych siekaczy Shanidar A został podzielony wzdłuż, z twardym kamieniem nazębnym osadzonym wzdłuż złamanej powierzchni — dowód, zdaniem zespołu badawczego, że ząb pozostał na miejscu przez długi czas po początkowym ciosie; relacja Phys.org określa to na co najmniej rok. Artykuł Earth.com powołuje się na Pomeroy mówiącą, że Shanidar A prawdopodobnie potrzebował wsparcia od grupy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, takich jak jedzenie, podczas powrotu do zdrowia, ponieważ rana utrudniłaby jedzenie i mowę.
Naukowcy opisują dwie rany na jednym szkielecie jako ukazujące przeciwstawne aspekty życia społecznego neandertalczyków: akt przemocy, który prawdopodobnie go zabił, oraz wcześniejszy okres widocznego wsparcia grupy, które pozwoliło mu przeżyć osobną, inwalidyzującą ranę przez przedłużony okres.
Dwie rany na jednym szkielecie
Rana
Lokalizacja
Stan gojenia
Interpretacja badaczy
Rana na łopatce
Lewa łopatka, trajektoria od klatki piersiowej do pleców
Brak nowego wzrostu kości — doszło do niej w momencie/blisko śmierci
Możliwy śmiertelny cios włóczni, opisany jako "celowy cios śmiertelny"
Rana na twarzy
Dolny siekacz, podzielony wzdłuż
Osad nazębny wskazuje, że ząb pozostał na miejscu długo po ciosie
Sugeruje przeżycie z wsparciem grupy, co najmniej rok według Phys.org
Co pozostaje nieznane
Zespół badawczy wyraźnie stwierdza, że dowody z kości nie mogą powiedzieć, kto lub co spowodował śmiertelną ranę. Earth.com cytuje Pomeroy mówiącą "czy rana od włóczni pochodziła z walki czy z polowania, które źle się skończyło, nie można wiedzieć z kości," notując, że neandertale polowali na duże zwierzęta z bliskiej odległości i że większość ich udokumentowanych ran uważa się za przypadkowe, a nie wynikające z konfliktu między osobami. Żaden z przeanalizowanych raportów nie opisuje dowodów wiążących współczesnych ludzi z raną.
Nie każdy niezależny ekspert jest przekonany, że rana w ogóle wskazuje na włóczni. ABC News powołała się na Sofia Samper Carro z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego, która nie była zaangażowana w badanie, podważając, czy okrągły otwór w kości wystarczy sam w sobie do ustalenia przyczyny śmierci bez dodatkowych, bardziej bezpośrednich dowodów broni.
Dlaczego to ważne
Jeśli interpretacja jest słuszna, zespół pod kierownictwem Cambridge'a opisuje ranę Shanidar A jako jeden z najwcześniejszych udokumentowanych przypadków w zapisie kopalnym hominidów śmiertelnego urazu potencjalnie spowodowanego drewnianą włóczni. W połączeniu ze wyleczoną raną twarzy na tym samym szkielecie, przypadek jest prezentowany w opublikowanym badaniu jako rzadki fizyczny dowód, że grupy neandertalskie mogły być zdolne zarówno do śmiertelnej przemocy, jak i do ciągłej opieki nad zranionym członkiem.
Pytania
Kim jest Shanidar A?
Shanidar A to nazwa nadana szkieletowi dorosłego samca neandertalczyka, mniej więcej w wieku 40-45 lat w momencie śmierci w zależności od źródła, odzyskanemu z skupiska szczątków neandertalczyków w jaskini Shanidar, iracki Kurdystan, datowanemu na około 75 000 lat temu.
Jakie dowody sugerują, że został zabity włóczni?
Okrągły otwór o średnicy 15 milimetrów w jego lewej łopatce wykazuje pochylenie typowe dla rany wylotowej i fragmenty kostne wypychane na zewnątrz w kierunku w dół; zaokrąglony kształt wskazuje na zaostrzaną drewnianą włóczni, a nie na kamienną, i brak gojenia się wokół rany wskazuje, że doszło do niej w momencie lub blisko momentu śmierci.
Czy rana mogła być wynikiem wypadku polowaniowego zamiast ataku?
Naukowcy mówią, że samo kość nie może rozróżnić między nimi; neandertale polowali na duże zwierzęta z bliskiej odległości, gdzie podobne rany mogły dojść przypadkowo, więc badanie nie wyklucza wypadku polowaniowego.
Czy są dowody, że inni neandertale się nim opiekowali?
Tak — oddzielna, starsza rana na twarzy (podzielony siekacz z osadami nazębnymi) sugeruje, że przeżył inwalidyzującą ranę przez dłuższy okres, co zdaniem autorów badania wskazuje na wsparcie ze strony grupy w zadaniach takich jak jedzenie.
Czy wszyscy naukowcy zgadzają się z interpretacją rany od włóczni?
Nie. Sofia Samper Carro z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego, która nie brała udziału w badaniu, powiedziała ABC News, że okrągły otwór w kości sam w sobie może być niewystarczający do potwierdzenia, że włócznia spowodowała śmiertelną ranę.
Ten tekst przygotowała sztuczna inteligencja, a przed publikacją przeszedł automatyczną kontrolę źródeł. Jeśli widzisz błąd, poproś o sprostowanie. Poproś o sprostowanie lub odpowiedź · Jak to robimy
Ekspedycja zorganizowana przez Uniwersytet Purdue, Fundację Badań Purdue i Instytut Dziedzictwa Archeologicznego doszła do wniosku, że tak zwany Obiekt Taraia — anomalia w lagunie, którą wielu miało nadzieję znaleźć w szczątkach rozbiego się samolotu Lockheed Electra Amelii Earhart — to skupisko dużych drzew, a nie szczątki samolotu. Zespół nie znalazł ostatecznych dowodów na obecność samolotu, ale stwierdza, że szersza hipoteza «rozbitków» nie została obalona i poszukiwania będą kontynuowane.
Renesans był okresem odnowionego zainteresowania klasyczną nauką grecką i rzymską, która rozpoczęła się we Florencji w XIV wieku i przeformowała sztukę europejską, naukę i myślenie do lat 1600. Wprowadził techniki takie jak perspektywa matematyczna i malarstwo olejne, zainspirował filozofię humanizmu i przygotował grunt pod późniejszą rewolucję naukową.
Archeolodzy najpierw ustalają sekwencję lokalizacji obiektu w ziemi, a następnie określają wiek kalendarza, używając metod naukowych, takich jak datowanie radiowęglowe, dendrochonologia i termoluminescencja. Aby potwierdzić autentyczność artefaktu zamiast nowoczesnej podróbki, specjaliści analizują pod mikroskopem i za pomocą przyrządów rentgenowskich ślady narzędzi, źródła materiałów i techniki produkcji.
29 maja 1453 roku, po 53-dniowym oblężeniu, armia osmańskiego sułtana Mehmeda II przebija się przez mury Konstantynopola i zabija ostatniego cesarza bizantyjskiego, Konstantyna XI Palaiologa, kończąc Wschodnie Cesarstwo Rzymskie. Historycy traktują podbój jako wydarzenie zamykające średniowieczny okres Europy i otwierające osmańską ekspansję na Bałkany i wschodnią Morze Śródziemne.
