مرگ سیاه یک بیماری واگیری طاعونی بود که در اواسط قرن چهاردهم در سراسر آسیا، خاورمیانه، شمال آفریقا و اروپا شیوع یافت. طبق دانشنامه تاریخ جهانی، این بیماری توسط عصیه یرسینیا پستیس ایجاد شده بود که توسط ککهای روی جوندگان منتقل می‌شد، اگرچه محققان اکنون طفیلیات انسانی مثل شپش را نیز به عنوان حاملهای احتمالی در نظر می‌گیرند. بین سالهای 1347 و 1352، این بیماری تنها در اروپا حدود 25 تا 30 میلیون نفر را کشت، طبق همان منبع، در حالی که History.com دامنهای بین 25 تا 50 میلیون مرگ اروپایی را در همان دوره ذکر میکند — حدود نیمی از جمعیت قاره طبق برخی برآوردها.
منشأ و گسترش
دانشنامه تاریخ جهانی بیان میکند که طاعون در آسیای مرکزی شروع شد و از طریق کریمه به اروپا رسید، توسط راه‌های تجارت به سوی دریای سیاه منتقل شد. جدول زمانی History.com این شیوع را به مغولستان در سال 1346 ردیابی میکند، احتمالاً منتقل شده از مرموت به انسان، پیش از آن که به منطقه دریای سیاه رسید توسط نیروهای مغولی. کشتی‌های تجاری ژنویایی به طور گسترده به عنوان بردار بیماری از کریمه به مدیترانه شناخته می‌شوند.
History.com گزارش میدهد که بندر دریای سیاه کافا در سال 1347 شاهد فرار افراد مبتلا توسط کشتی بود؛ یکی از کشتی‌هایی که به قسطنطنیه رسید با تلفات تا 90 درصد از جمعیت آن شهر مرتبط بود. بیماری در اکتبر 1347 به صقلیه رسید، در نوامبر 1347 به ایتالیای خارج قاره و فرانسه پخش شد، و یک سویه دوم در ژنوا در ژانویه 1348 رسید، طبق History.com. از آنجا به شمال و غرب حرکت کرد: انگلستان در ژوئن 1348، ولز در آوریل 1349، و اسکاندیناوی در ژوئیه 1349 از طریق یک کشتی انگلیسی آلوده‌شده در نروژ رسید. شیوع درنهایت دامنهای از مدیترانه تا گرینلند را در برگرفت، طبق History.com.
فراتر از اروپا: خاورمیانه و شمال آفریقا
این بیماری واگیری به اروپا محدود نبود. طبق ورودی ویکیپدیای مرگ سیاه در خاورمیانه، طاعون در پاییز 1347 به اسکندریه، تابستان 1348 به دمشق، و سپتامبر 1348 به قاهره رسید. گفته میشود که قاهره حدود 200,000 نفر را از دست داد، تقریباً یک سوم جمعیت خود، در حالی که در منطقه اسیوط در جنوب مصر تعداد مالیات‌دهندگان ثبت‌شده از 6,000 به تنها 116 نفر کاهش یافت.
بیماری در مصر بین سالهای 1347 و 1517 58 بار تکرار شد، طبق همان منبع. شیوع‌های مکرر درآمد مالیاتی را کاهش دادند و به سیستم‌های آبیاری اجازه دادند تا تحلیل برود، که به نوبه خود تولید کشاورزی را کاهش داد — کاهشی که سلطنت مملوک هرگز از آن بطور کامل بهبود نیافت، همان‌طور که ورودی بیان میکند. همانند غرب اروپا، صنعتگران شهری در منطقه قدرت مذاکرهای بیشتری به خاطر کمبود نیروی کار به دست آوردند.
کار، دستمزد و زوال فئودالیسم
مرگ دسته‌جمعی اقتصاد کار قرون وسطی اروپا را برهم زد. تحلیل دانشنامه تاریخ جهانی در مورد اثرات طاعون یادآوری میکند که با مرگ میلیون‌ها نفر، نیروی کار کشاورزی کمیاب شد و رعایا — قبلاً به زمین‌های اربابشان گره‌خورده‌ای با قدرت مذاکرهای ناچیز — ارزشمند شدند. اربابان دیگر نمی‌توانستند دارایی‌ها را نگاه‌داری کنند، خانوارهای خود را تغذیه کنند، یا بدون نیروی کار کشاورزی دهم‌ها را جمع‌آوری کنند، که به کارگران بازمانده توانایی مطالبه دستمزد بالاتر و رفتار بهتر را می‌داد.
تلاش‌های نخبه برای معکوس کردن این دستاوردها از طریق قوانین تجملی و سقف دستمزد اغتشاشات را برانگیخت، از جمله یک شورش کشاورزی در فرانسه در سال 1358، قیام‌های صنفی در 1378، و شورش دهقانان لندن در سال 1381، طبق دانشنامه تاریخ جهانی. این قیام‌ها نظم قدیم را برنگرداندند؛ منبع بیان میکند که سلطه فئودالی به‌طور دائمی بهعنوان نتیجه ضعیف‌تر شد.
تغییرات اجتماعی، مذهبی و جنسیتی
دانشنامه تاریخ جهانی گزارش میدهد که اقتدار مذهبی سنتی مزلزل شد زیرا روحانیون در تعداد زیادی کنار جمعیت عمومی جان باختند، و ادعاهای کلیسا برای حمایت روحانی را تضعیف کردند. این دوره شاهد ظهور جنبش خود‌آزاری نیز بود، اعضای آن عقاب‌های خود خودی عام را عملی می‌کردند و در برخی موارد با حملات به جوامع حاشیه‌ای مرتبط بودند.
جوامع یهودی در سراسر آلمان، اتریش و فرانسه با تعقیب خشن روبرو شدند، نادرست متهم به ایجاد طاعون از طریق سم‌زنی چاه‌های فرضی، طبق دانشنامه تاریخ جهانی. پاپ کلیمنت ششم از جوامع یهودی دفاع کرد، اما بسیاری به لهستان و اروپای شرقی فرار کردند. جدول زمانی History.com به طور جداگانه یادآوری میکند که طاعون قتل‌عام‌هایی را برانگیخت که بر 210 جامعه یهودی تأثیر گذاشت.
با مرگ‌ومیر مردان به‌خصوص در برخی مناطق بسیار زیاد بود، دانشنامه تاریخ جهانی بیان میکند که زنان فرصت‌های گسترده‌تری برای مالکیت زمین، اداره کسب‌وکار، پیوستن به اصناف، و انتخاب همسر پیدا کردند — دستاوردهایی که حتی پس از تلاش‌های بعدی برای بازگردانی هنجارهای جنسیتی قبلی باقی ماندند.
مرگ سیاه: ارقام اصلی مرگ‌ومیر منطقه‌ای| منطقه/شهر | تأثیر تخمین‌زده | منبع |
|---|
| اروپا (کلی) | 25–50 میلیون مرگ، تقریباً 30–50% جمعیت | دانشنامه تاریخ جهانی / History.com |
|---|
| قسطنطنیه | تلفات تا 90% جمعیت ذکر‌شده | History.com |
|---|
| فلورانس | حدود 50,000 از 85,000 ساکن جان باختند | دانشنامه تاریخ جهانی |
|---|
| قاهره | حدود 200,000 مرگ، تقریباً یک سوم جمعیت | ویکی‌پدیا (مرگ سیاه در خاورمیانه) |
|---|
| منطقه اسیوط، مصر | مالیات‌دهندگان از 6,000 به 116 کاهش یافتند | ویکی‌پدیا (مرگ سیاه در خاورمیانه) |
|---|
چرا طاعون درنهایت عقب‌نشینی کرد
طبق دانشنامه تاریخ جهانی، موج اول این بیماری واگیری بر اثر 1352 خاتمه یافت زیرا تعداد افراد آسیب‌پذیر در منطقه‌های متأثر کاهش یافت. شیوع‌های بعدی قرن‌ها ادامه یافتند، اما بهداشت بهتر و تدابیر قرنطینه به تدریج شدت آن‌ها را کاهش دادند. گفته میشود جمعیت اروپا تا حدود سال 1550 به سطحهای پیش از 1347 بازنگشت، طبق همان منبع.
در مصر، در مقابل، ورودی ویکیپدیای مرگ سیاه در خاورمیانه یادآوری میکند که تکرارهای مکرر تا سال 1517 نوع بهبود اقتصادی طولانی‌مدتی را که در بخش‌هایی از غرب اروپا دیده می‌شد جلوگیری کردند، که به تراجع طولانی مدت سلطنت مملوک کمک کردند.
