نحوه شناسایی اخبار جعلی: روش های تحقیق واقعیت که متخصصان توصیه می کنند

اطلاعات نادرست در اینترنت همچنان نگرانی مستمری برای مصرف کنندگان خبر در سراسر جهان است. بر اساس گزارش اخبار دیجیتالی 2025 از مؤسسه رویترز برای مطالعه روزنامه نگاری، که بر پایه تقریباً 100,000 مصاحبه در 48 بازار است، 58 درصد از پاسخ دهندگان می گویند که نسبت به توانایی خود در تشخیص حقیقی از کاذب در اخبار آنلاین نگران هستند — نسبتی که گزارش آن را مشابه نظرسنجی سال قبل توصیف می کند.

چرا این یک نگرانی مکرر است

گزارش مؤسسه رویترز نشان داد که نگرانی درباره اطلاعات نادرست در آفریقا و ایالات متحده بیشترین است، جایی که 73 درصد از پاسخ دهندگان گفتند که در تشخیص اخبار حقیقی از کاذب مشکل دارند، در مقایسه با 46 درصد در اروپای غربی. پاسخ دهندگان دو گروه را به عنوان بزرگ ترین منابع درک شده اطلاعات نادرست نام برده اند، هر کدام توسط 47 درصد از مردم ذکر شده اند: تأثیرگذاران آنلاین و شخصیت ها، و سیاستمداران ملی. رسانه های خبری و روزنامه نگاران توسط 32 درصد نام برده شده اند.

اعتماد کلی به اخبار برای سه سال متوالی در سطح 40 درصد جهانی ثابت مانده است، همان طور که گزارش نشان می دهد. اعتماد در نیجریه بیشترین بود (68 درصد)، به دنبال آن فنلاند (67 درصد)، در حالی که مجارستان و یونان در انتهای پایین بودند، هر دو با 22 درصد.

یک عامل جداگانه که کنترل اطلاعات نادرست را دشوار می کند این است که چقدر سریع پخش می شود. مطالعه ای در سال 2018 در مجله Science توسط محققان MIT Soroush Vosoughi، Deb Roy و Sinan Aral تقریباً 126,000 زنجیره داستان را بررسی کردند که بیش از 4.5 میلیون بار در توییتر توسط تقریباً 3 میلیون نفر بین سال های 2006 و 2017 به اشتراک گذاشته شدند. این مطالعه نشان داد که داستان های جعلی 70 درصد بیشتر از داستان های حقیقی ریتوئیت شدند و به 1,500 نفر تقریباً شش برابر سریع تر رسیدند. محققان گزارش دادند که این الگو عمدتاً به این دلیل ادامه داشت که انسان ها، نه حسابات ربات خودکار، اکثر اشتراک گذاری ها را انجام می دادند، و پیشنهاد دادند که تازگی — داستان های جعلی تمایل داشتند تعجب انگیز تر باشند — کمک کرد به پخش منجر شود.

مردم برای بررسی حقایق به کجا مراجعه می کنند

همان نظرسنجی مؤسسه رویترز از مردم پرسید وقتی می خواهند بررسی کنند که چیزی درست است یا نه، چه می کنند. رایج ترین پاسخ ها عبارت بودند از: مراجعه به منفذ خبری قابل اعتماد (38 درصد)، بررسی منبع رسمی دولتی (35 درصد)، استفاده از موتور جستجو (33 درصد) و مراجعه به سازمان تخصصی برای تحقیق واقعیت (25 درصد). گزارش یادآوری داد که در کشورهای قطبی شده سیاسی مانند ایالات متحده، مردم اغلب به منافذ متناسب با میل سیاسی خود روی می آورند، در حالی که مخاطبان در بریتانیا و آلمان بیشتر پخش کننده های عمومی مانند BBC و ARD را نام برده اند.

روش هایی که متخصصین تحقیق واقعیت واقعاً استفاده می کنند

سازمان های سواد رسانه ای چندین تکنیک عملی را توصیف می کنند که مردم می توانند برای بررسی ادعاهای فیروسی، عکس ها و ویدیوها استفاده کنند، بجای تکیه بر یک ترفند تنهایی.

پروژه سواد خبری، یک سازمان غیر انتفاعی آمریکایی متمرکز بر آموزش سواد رسانه ای، چهار مهارت تحقیق دیجیتالی را برای بررسی عکس ها، ویدیوها و ادعاهای فیروسی آموزش می دهد: مشاهده انتقادی جزئیات محتوا، جستجوی معکوس تصویر برای ردگیری اینکه یک تصویر در اصل کجا ظاهر شد، تعیین مکان جغرافیایی برای تأیید جایی که فیلم برداری واقعاً انجام شد، و خواندن جانبی برای مقابله متقابل یک ادعا در چند منبع.

آنچه سازمان های تحقیق واقعیت تعهد می کنند

شبکه بین المللی تحقیق واقعیت (IFCN)، یک واحد از مؤسسه Poynter که سازمان های تحقیق واقعیت در سراسر جهان را معتبر می کند، تحت قانون اصول عملی می کند که امضا کنندگان باید از آن پیروی کنند. قانون تحقیق واقعیت بی طرف و شفاف را به عنوان ابزاری بالقوه قدرتمند برای روزنامه نگاری پاسخگو توصیف می کند، در حالی که هشدار می دهد که تحقیق واقعیتی که بدون منابع صحیح یا با تعصب انجام شود می تواند بی اعتماد عموم را به رسانه و متخصصان عمیق تر کند. امضا کنندگان متعهد هستند ارزیابی های بی طرفانه دقت بیانیه ها را منتشر کنند و به طور شفاف درباره منابع و روش های خود اطلاع دهند. IFCN همچنین دوره های آموزشی را برگزار می کند، از جمله "مبانی تحقیق واقعیت با IFCN" و "تحقیق واقعیت برای همه"، که برای روزنامه نگاران و عموم مردم نظر شده است.

عامل انسانی

محققان MIT که زنجیره های توییتر را مطالعه کردند، دریافتند که اخبار سیاسی جعلی سریع تر و گسترده تر از داستان های جعلی در دسته هایی مانند تروریسم، فاجعه های طبیعی، علم یا افسانه های شهری پخش می شدند. آن ها همچنین گزارش دادند که داستان های جعلی تمایل داشتند تعجب و انزجار را بر انگیختند در میان مردمی که با آن ها مواجه شده بودند، در حالی که داستان های حقیقی بیشتر با غم انگیزی، انتظار و اعتماد مرتبط بودند — الگویی که نویسندگان آن را به تازگی مرتبط می دانستند که اطلاعات جدید برای به اشتراک گذاری بیشتر قابل انتقال است تا اطلاعات آشنا و دقیق.