Starożytny Rzym: jego rząd, społeczeństwo i dziedzictwo, wyjaśnione

Polityczny system Rzymu rozwijał się przez około dwanaście wieków, przemieniając się z królestwa, które Światowa Encyklopedia Historii datuje na 750–510 r. p.n.e., poprzez republikę od 510 do 27 r. p.n.e., do imperium, które rządziło światem śródziemnomorskim i znaczną część zachodniej Europy, według Światowej Encyklopedii Historii. Instytucje, które Rzymianie zbudowali do zarządzania tym państwem, i sztywny porządek społeczny, w którym żyli, pozostawiły ślady w prawie, języku i polityce, które są wciąż widoczne dziś.

Od królów do konsulów: jak Rzym rządził się sam

W okresie Królestwa (750–510 r. p.n.e.) Rzym rządził się siedmioma królami doradzanymi przez Senat liczący około 100 członków, zgodnie ze Światową Encyklopedią Historii. Po obaleniu monarchii władza została podzielona między trzy organy: wybranych magnatów, Senat i zgromadzenia ludowe.

Dwaj konsulowie, wybierani corocznie, działali jako główni dyrygenci republiki. Dowodzili armią i przewodniczyli Senatowi, ale każdy mógł zawetować decyzje drugiego, według Światowej Encyklopedii Historii. Urzędy konsula i inne urzędy były początkowo zarezerwowane dla patrycjuszy, dziedzicznej klasy wyższej; plebejusze uzyskali prawo do konsulatów w 367 r. p.n.e., a do 342 r. p.n.e. jeden z dwóch konsulów musiał być plebeuszem.

Senat sam w sobie nie miał formalnej władzy do uchwalania praw. Zamiast tego kontrolował politykę zagraniczną, finanse państwowe i sprawy religijne, a jego skład — złożony z byłych magnatów — znacznie się powiększył z czasem. Prawa były uchwalane przez zgromadzenia ludowe, w tym oparte na bogactwie Comitia Centuriata i Concilium Plebis, zgromadzenie plebejskie ustanowione w 494 r. p.n.e., którego wybrani trybuni mogli zawetować decyzje wpływające na zwykłych obywateli.

Powyższe liczby, podane przez Światową Encyklopedię Historii, pokazują, jak wielkość Senatu zmieniała się wraz z niepokojami politycznymi, zanim August ustalił ją na około 600 po rozpoczęciu Imperium. Z konsolidacją władzy przez Augusta w 27 r. p.n.e. zgromadzenia ludowe w dużej mierze przestały funkcjonować, a Senat stał się głównie ciałem ceremonialnym, które ratyfikowało decyzje podjęte przez cesarza.

Sztywnie warstwowe społeczeństwo

Społeczeństwo Rzymskie było zorganizowane w pięć szerokich klas do końca tego, co historycy nazywają Konfliktem Porządków, walką o prawa polityczne trwającą mniej więcej od 500 do 287 r. p.n.e., według artykułu Światowej Encyklopedii Historii na temat społeczeństwa rzymskiego: patrycjusze, equites (klasa jeźdźców zajmujących się handlem i ziemią), plebejusze, wyzwoleńcy i niewolnicy.

• Patrycjusze: arystokracja dziedziczna, która początkowo monopolizowała Senat i magistratury.
• Equites: pierwotnie kawaleria motana, później klasa handlowo-bankowa; ustawa z epoki 218 r. p.n.e. zakazała samym senatorom handlowania.
• Plebejusze: większość obywateli, w tym rolnicy, rzemieślnicy i profesjonaliści, którzy uzyskali prawo do małżeństwa z patrycjuszami w 445 r. p.n.e. i ochronę prawną poprzez Dwanaście Tablic z 449 r. p.n.e.
• Wyzwoleńcy: byli niewolnicy, którzy uzyskali obywatelstwo, ale zostali pozbawieni możliwości pełnienia funkcji politycznych; ich dzieci miały pełne prawa obywatelskie.
• Niewolnicy: ludzie bez praw prawnych, uzyskani poprzez wojnę, handel niewolnikami lub dług; niektóre bogate gospodarstwa domowe posiadały aż 1000 osób.

Kobiety stały poza tą męską hierarchią. Zgodnie ze Światową Encyklopedią Historii, rzymskie kobiety pozostały prawnie podporządkowane swoim ojcom nawet po zamążpójściu, były pozbawione stanowisk politycznych i straciły opiekę nad dziećmi z automatu w przypadku rozwodu — choć mogły inicjować rozwód i niezależnie zarządzać majątkiem.

Trwały wpływ na cywilizację zachodnią

Najwyraźniejszym dziedzictwem instytucjonalnym Rzymu jest prawo. Cesarz bizantyjski Justynian I wydał polecenie zestawienia Corpus Juris Civilis, wydanego między 529 a 534 r. n.e., łącząc cesarskie prawa, pisma jurystów i podręcznik prawny w jeden kodeks, według kursu historii Lumen Learning. Ten tekst później stał się fundamentem prawa w jurysdykcjach prawa cywilnego kontynentalnej Europy, a także wpłynął na prawo kościelne Kościoła katolickiego, mówi kurs.

Drugie główne dziedzictwo Rzymu to dziedzictwo lingwistyczne. Codzienna łacina, którą mówili żołnierze, kupcy i osadnicy, po fragmentacji imperium ewoluowała w języki romańskie mniej więcej między VI a IX wiekiem, według WorldAtlas. WorldAtlas liczy 23 języki romańskie dzisiaj, pięć największych z nich — hiszpański, portugalski, francuski, włoski i rumuński — według jego szacunków, razem ma 955 milionów rodzimych użytkowników.

Słownictwo polityczne i mechanizmy z Republiki również przetrwały: wzajemne weto między konsulami, podział władzy między odrębne organy i reprezentacja poprzez wybranych trybunów są często cytowane jako poprzednicy systemów kontroli i równowagi przyjętych przez późniejsze republiki. Sam Rzym nigdy nie był jednak demokracją w nowoczesnym sensie — siła głosu w jego zgromadzeniach była ważona na korzyść bogatszych obywateli, a pełne prawa polityczne nigdy nie rozszerzały się na kobiety ani niewolników.