Küresel çaptaki yeni bir araştırmaya göre, dünya genelindeki her 8 kanser vakasından 1'i beş enfeksiyonla ilişkilendiriliyor

Dünya Sağlık Örgütü'nün kanser araştırmaları birimi olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı'na (IARC) göre enfeksiyonlar, tütünden sonra önlenebilir ikinci en büyük kanser nedeni. IARC araştırmacısı Harriet Rumgay ve meslektaşlarının yürüttüğü ve 28 Eylül 2026 tarihinde The Lancet Oncology'de yayımlanan bir çalışma, 2024 yılında dünya genelinde kaydedilen yaklaşık 20 milyon yeni kanser vakasından 2,3 milyonunun enfeksiyöz etkenlere bağlanabileceğini tahmin etti.

Araştırmacılar, IARC tarafından Grup 1 insan kanserojenleri olarak sınıflandırılan çeşitli enfeksiyöz etkenlerin her birine 2024 yılında kaç kanser vakasının bağlanabileceğini hesaplamak için Küresel Kanser Gözlemevi'nin GLOBOCAN veri tabanındaki verileri kullandı. Enfeksiyonla bağlantılı kanserlerin ezici çoğunluğundan beş patojen sorumluydu.

Önde gelen beş enfeksiyon

Bir mide bakterisi olan Helicobacter pylori, yaklaşık 760.000 kanser vakasıyla listenin başında yer aldı; bu rakam o yıl dünya genelindeki tüm yeni kanserlerin yüzde 4'üne eşitti. Araştırmaya göre, H. pylori'ye bağlanabilen kanserlerin yüzde 85'i bir mide kanseri alt türü olan kardiya dışı mide kanseriydi.

İnsan papilloma virüsü (HPV) ise yaklaşık 750.000 vakayla, yine küresel toplamın yaklaşık yüzde 4'üyle ilişkilendirildi. Araştırmayı inceleyen sağlık haberleri sitesi News-Medical.net, HPV ile ilişkili kanserlerin büyük çoğunluğunun rahim ağzı kanseri olduğunu, ancak ayrıca anal, vulvar, vajinal ve penis kanserlerinin yanı sıra bazı baş ve boyun kanserlerini de içerdiğini bildirdi.

Hepatit B virüsü (HBV), yüzde 2'lik bir popülasyona atfedilebilir oranla yaklaşık 360.000 vakadan sorumluydu ve bunların çoğu karaciğer kanseriydi (hepatosellüler karsinom). Epstein-Barr virüsü (EBV) ise, başta nazofarenks kanseri olmak üzere yaklaşık 260.000 vakayla ilişkilendirildi; IARC'ye göre araştırma, EBV'yi bazı mide kanserleriyle de yeni bir şekilde ilişkilendirdi. Hepatit C virüsü (HCV), yine ağırlıklı olarak karaciğer kanseri olmak üzere tahminen 160.000 vakaya neden oldu.

IARC, daha kapsamlı analizinin HIV ve Merkel hücreli poliyomavirüs de dahil olmak üzere diğer kanserojen enfeksiyonları da kapsadığını, ancak bunların ilk beşe göre çok daha az vakaya katkıda bulunduğunu belirtti.

Yük neden dünya genelinde eşit dağılmıyor

Araştırma, enfeksiyona atfedilebilir kanser vakalarının yüzde 77'sinin düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana geldiğini ortaya koydu. Doğu Asya, büyük ölçüde H. pylori ve hepatit B kaynaklı yaklaşık 990.000 vakayla -küresel toplamın yüzde 42'si- en büyük mutlak yükü taşıdı. Bulguları raporlayan aşı savunuculuğu grubu Gavi'ye göre, Sahraaltı Afrika'da enfeksiyonlar yeni kanser vakalarının yaklaşık dörtte birine neden oldu ve bu oran büyük ölçüde HPV ve HIV ile ilişkili kanserlerden etkileniyor. Buna karşın, aynı araştırma üzerine ayrı bir haber yapan İsviçre kamu yayıncısı SRF, Batı Avrupa'da kanserlerin yalnızca yaklaşık yüzde 5'inin enfeksiyonlardan kaynaklandığını belirterek bölgeler arasındaki uçurumu ortaya koydu.

Bu kanserlerin çoğu önlenebilir

IARC ve araştırmayı dışarıdan değerlendirenler, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin en önlenebilir kanserler arasında olduğunu vurguladı. Hepatit B aşısının, karaciğer kanserine yol açabilecek enfeksiyonu önlemede yüzde 98-100 oranında etkili olduğu belirtiliyor ve HPV aşıları birçok ülkede zaten ruhsatlandırılmış olup ulusal bağışıklama programlarında kullanılıyor. Hepatit C için henüz bir aşı bulunmuyor, ancak antiviral ilaçlar enfeksiyonların yüzde 95'inden fazlasını iyileştirerek uzun vadeli kanser riskini ortadan kaldırıyor. H. pylori enfeksiyonu antibiyotik tedavisiyle tespit edilip temizlenebilirken, bu bakteriye karşı aşı adayları henüz geliştirilme aşamasında.

Zaten ilerlemiş HPV ve H. pylori ile ilişkili kanserler için, tarama programları -rahim ağzı kanseri için servikal sitoloji veya HPV testi, H. pylori ile bağlantılı mide hastalığı için endoskopi veya dışkıda antijen testleri- daha erken teşhis ve tedaviye olanak tanıyor.

Bunun bireysel risk açısından anlamı ne

Bu beş enfeksiyon, taşıyan her kişide kanser garantisi oluşturmuyor; araştırmadaki yüzdeler bireysel olasılıkları değil, popülasyon düzeyinde atfedilebilir oranları tanımlıyor. Yıllar boyunca teşhis edilmeden veya tedavi edilmeden kalan kronik, uzun süreli enfeksiyon, kanser riskini artıran unsur; bu nedenle IARC ve araştırmanın arkasındaki bilim insanları, bu patojenlerle bağlantılı küresel kanser yükünü azaltmanın başlıca araçları olarak aşılama, test ve zamanında tedaviye işaret ediyor.