تیمی به رهبری دانشمندان سوئدی نوع منقرض ناشناخته‌ای از یاک را در غار دنیسوا در سیبری شناسایی کرد

دانشمندان نوع گاویدی منقرض تاکنون ثبت نشده‌ای را که ارتباط نزدیکی با یاک‌های معاصر دارد، بر اساس DNA باستانی استخراج شده از قطعات استخوان یافت شده در غار دنیسوا و سایر مکان‌های جبال ألتاي-سايان در جنوب سیبری، شناسایی کردند. نتایج در مجله Current Biology در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد.

تیم تحقیق مستقر در مرکز پالئوژنتیک - موسسه مشترک دانشگاه استکهلم و موزه تاریخ طبیعی سوئد - با همکاری همکاران از دانشگاه کالیفرنیا سانتا کروز و دانشگاه وین کار می‌کند. نویسنده ارشد مطالعه Love Dalén است، استاد ژنومیکس تکاملی در مرکز پالئوژنتیک، به همراه Alexandre Gilardet و Jonas Oppenheimer که در میان محققانی هستند که تحلیل ژنومی را انجام داده‌اند.

چگونه نوع ناشناخته در قطعات استخوانی ریز پیدا شد

طبق محققین، استخوان‌های استفاده شده در مطالعه آنقدر کوچک و شکسته بودند که نمی‌توان آنها را تنها بر اساس شکل تشخیص داد. در عوض، تیم DNA باستانی را از قطعات توالی‌یابی کرد و ۲۰ ژنوم هسته‌ای را بازسازی کرد که بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ سال را پوشش می‌دهد، از حدود ۲۴۷٬۰۰۰ تا حدود ۲۷٬۰۰۰ سال پیش. این ماده ژنتیکی را با گونه‌های گاویدی شناخته شده - از جمله یاک‌های معاصر، بیسن سالان و اورس - مقایسه کرد، که نوع متمایزی را که تاکنون توصیف نشده بود آشکار کرد که تیم آن را به‌طور غیررسمی «یاک ایکس» نام‌گذاری کرد.

از آنجایی که این نوع هنوز با تمام فسیل‌های گاویدی منطقه‌ای قبلاً توصیف شده مقایسه نشده است، هنوز نام علمی رسمی نگرفته است. محققان می‌گویند که کار بیشتری قبل از اینکه «یاک ایکس» بتواند تحت یک نام دوبخشی لاتین طبقه‌بندی شود، لازم است.

خط نسل جداگانه برای صدها هزار سال

بر اساس تحلیل ژنومی، «یاک ایکس» حداقل ۴۰۰٬۰۰۰ سال پیش از اجداد یاک‌های معاصر جدا شد و حدود ۲۵۰٬۰۰۰ سال پیش به‌طور کامل به نوع جداگانه تبدیل شد. داده‌ها همچنین نشان می‌دهد که جایگزینی جمعیتی در خط نسل «یاک ایکس» حدود ۱۲۰٬۰۰۰ سال پیش اتفاق افتاد، دوره‌ای که محقق Alexandre Gilardet متذکر شد با فاز آب‌وهوایی گرم بسیار شدید منطبق است.

قطعه استخوان جوانتر در مجموعه داده‌ها حدود ۲۷٬۰۰۰ سال پیش است، به این معنی که «یاک ایکس» تا دوران یخبندان آخر در منطقه باقی مانده بود. زمان دقیق و علت انقراض آن ناشناخته باقی می‌ماند، زیرا تاکنون نمونه‌های جوانتری پیدا نشده‌اند.

شواهد اندکی از اختلاط با گاویدهای دیگر

برخلاف جفت‌گیری درون‌نسلی ثبت‌شده بین گروه‌های انسان باستانی مانند دنیسوایی‌ها، نئاندرتال‌ها و انسان معاصر - که بقایای آنها نیز از غار دنیسوا بازیافت شده است - داده‌های ژنومی نشان‌دهنده شواهد اندکی یا بدون شاهد است که «یاک ایکس» با سایر گونه‌های گاویدی زندگی‌کننده در همان منطقه مانند بیسن سالان یا اورس، جفت‌گیری کرده باشد، همان‌طور که محققین گزارش کردند.

محقق پس‌دکتری Jonas Oppenheimer متذکر شد که دوره زمانی که توسط مجموعه داده پوشش داده می‌شود، بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ سال از یک مجموعه سایت‌های واحد، در تحقیقات DNA باستانی بسیار نادر است. تیم همچنین احتمال را مطرح کرد که انسان‌های باستانی که در منطقه ألتاي ساکن بودند، از جمله دنیسوایی‌ها و نئاندرتال‌ها، ممکن است «یاک ایکس» را شکار کرده باشند، اگرچه مطالعه فراتر از حضور مشترک بقایای آنها در همان سایت‌ها، دلیل مستقیمی ارائه نمی‌دهد.

چرا منطقه ألتاي اهمیت دارد

Dalén گفت که این کشف منطقه ألتاي-سايان را به‌عنوان یک نقطه شامل تنوع زیستی و مکانی برجا‌ماندگار که خط نسل‌های حیوانی متمایز را در طول چرخه‌های یخبندانی مکرر در دوران پلیستوسن حفاظت کرد، برجسته می‌کند. خود غار دنیسوا قبلاً در میان پالئوانتروپولوژیست‌ها به‌عنوان جایی شناخته می‌شود که دنیسوایی‌ها، گروهی از انسان‌های باستانی منقرض، برای اولین بار از طریق تحلیل DNA باستانی شناسایی شدند.

مطالعه بر اساس نمونه‌هایی است که از غار دنیسوا و سایر سایت‌های نزدیک در آسیای عرض‌دار میانی جمع‌آوری شده‌اند، و نویسندگان می‌گویند که این روش - بازیافت اطلاعات ژنومی از قطعات استخوانی که نمی‌توان آنها را بصری شناسایی کرد - می‌تواند کمک کند تا سایر گونه‌های منقرض ناشناخته مخفی در مجموعه‌های موزه و کاوش از همان دوره را آشکار کند.