Zespół kierowany przez Szwedów identyfikuje nieznany wymarły gatunek yaka w Jaskini Denisowej na Syberii

Naukowcy zidentyfikowali wcześniej niezarejestrowany wymarły gatunek bydła ściśle spokrewniony z nowoczesnymi yakami, na podstawie starożytnego DNA wyekstrahowanego z fragmentów kości znalezionych w Jaskini Denisowej i innych stanowiskach na terenie Gór Ałtaju-Sajanu w południowej Syberii. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie Current Biology 5 października 2026 roku.

Zespół badawczy, mający siedzibę w Centrum Paleogenetyki — wspólnym instytucie Uniwersytetu Sztokholmskiego i Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej — pracował z kolegami z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz i Uniwersytetu Wiedeńskiego. Głównym autorem badania jest Love Dalén, profesor Genomiki Ewolucyjnej w Centrum Paleogenetyki, a wśród naukowców przeprowadzających analizę genomową wymienieni są Alexandre Gilardet i Jonas Oppenheimer.

Jak nieznany gatunek został znaleziony w drobnych fragmentach kości

Kości użyte w badaniu były zbyt małe i zbyt sfragmentyzowane, aby można je było zidentyfikować wyłącznie na podstawie ich kształtu, zgodnie z informacjami naukowców. Zamiast tego zespół przeprowadził sekwencjonowanie starożytnego DNA z fragmentów i zrekonstruował 20 genomów jądrowych obejmujących ponad 200 000 lat, od około 247 000 do około 27 000 lat temu. Porównanie tego materiału genetycznego ze znanymi gatunkami bydła — w tym nowoczesnymi yakami, bizoniami stepowymi i turami — ujawniło wyraźną, wcześniej nienazwaną linię, którą zespół nieoficjalnie nazwał "yak X".

Ponieważ gatunek nie został jeszcze porównany ze wszystkimi wcześniej opisanymi regionalnymi skamieniałościami bydła, nie otrzymał formalnej nazwy naukowej. Naukowcy twierdzą, że konieczna jest dalsza praca, zanim yak X będzie mógł być zaklasyfikowany pod łacińską nazwą dwuczęściową.

Oddzielna linia przez setki tysięcy lat

Według analizy genomowej yak X zaczął się rozdzielać od przodków dzisiejszych yaków co najmniej 400 000 lat temu i stał się całkowicie oddzielnym gatunkiem około 250 000 lat temu. Dane wskazują również na wymianę populacji w obrębie linii yak X mniej więcej 120 000 lat temu — okres, który, jak zauważył naukowiec Alexandre Gilardet, pokrywa się z szczególnie silną ciepłą fazą klimatyczną.

Najmłodszy fragment kości w zbiorze danych ma około 27 000 lat, co oznacza, że yak X był wciąż obecny w regionie głęboko w ostatnią epokę lodowcową. Dokładne czasowanie i przyczyna jego wymierania pozostają nieznane, ponieważ jak dotąd nie znaleziono młodszych okazów.

Niewiele dowodów na krzyżowanie się z innymi gatunkami bydła

W przeciwieństwie do dobrze udokumentowanego krzyżowania się między starożytnymi grupami ludzkimi, takimi jak Denisowianie, Neandertalczycy i nowoczesni ludzie — których szczątki zostały również znalezione w Jaskini Denisowej — dane genomowe wykazują mało dowodów na to, że yak X krzyżował się z innymi gatunkami bydła żyjącymi w tym samym regionie, takie jak bizony stepowe lub tury, poinformowali naukowcy.

Badacz postdoktorski Jonas Oppenheimer zauważył, że długi okres czasu obejmowany przez zbiór danych, ponad 200 000 lat z jednego zestawu stanowisk, jest niezwykle rzadki w badaniach starożytnego DNA. Zespół podniósł również możliwość, że starożytni ludzie zamieszkujący region Ałtaju, w tym Denisowianie i Neandertalczycy, mogliby polować na yak X, chociaż badanie nie przedstawia bezpośrednich dowodów na to poza wspólną obecnością ich szczątków na tych samych stanowiskach.

Dlaczego region Ałtaju ma znaczenie

Dalén powiedział, że odkrycie podkreśla region Ałtaju-Sajanu jako możliwy punkt gorący bioróżnorodności i refugium, które zachowało odrębne linie zwierząt podczas powtarzających się cykli glacjalnych w plejstocenie. Sama Jaskinia Denisowa jest już znana wśród paleoantropologów jako stanowisko, gdzie Denisowianie — wymarła grupa archaicznych ludzi — zostali po raz pierwszy zidentyfikowani poprzez starożytne DNA.

Badanie opiera się na okazach zebranych z Jaskini Denisowej i dodatkowych pobliskich stanowisk w Azji o średnich szerokościach geograficznych, a autorzy twierdzą, że podejście — odzyskiwanie informacji genomowych z fragmentów kości, których nie można zidentyfikować wizualnie — mogłoby pomóc w odkryciu innych nieznanych wymarlych gatunków ukrytych w zbiorach muzealnych i wykopaliskowych z tego samego okresu.