Kolesterol ve Beslenme: Sınırlandırılması Gereken Besinler ve Kalp Sağlığını Destekleyen Değişiklikler

Yükselen kolesterol sessizce gelişir. Birleşik Krallık'ın Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) kurumu, yüksek kolesterolün genellikle hiçbir belirti göstermediğini ve yalnızca bir kan testiyle doğrulanabildiğini belirtiyor; ancak bu durum tıkanmış damarlar, kalp sorunları ve felç riskini artırıyor. Alman yayın organı NW.de ise genetik, kötü beslenme, fiziksel hareketsizlik, kilo fazlalığı, diyabet, sigara, yaş ve tiroid sorunlarının hepsinin yıllar içinde kolesterol seviyelerini uyarı vermeden yükseltebileceğini ekliyor.

Kolesterolü en çok yükselten besinler

NHS'ye göre en çok zarar veren besinler, doymuş yağ oranı yüksek olanlardır: etli börekler, sosisler ve yağlı et, tereyağı, iç yağı ve sadeyağ, krema ve peynir, kekler ve bisküviler, ayrıca hindistan cevizi veya palmiye yağı içeren ürünler. Alman tüketici sağlığı yayını T-Online, yumurta için 396 miligram ve tereyağı için 230 miligram dahil olmak üzere belirli besinlerin 100 gram başına kolesterol içeriğini listeliyor; listede ayrıca hollandez sosu, kalamar, havyar ve füme yılan balığı gibi ürünler de yer alıyor.

Hem NHS hem de T-Online, yumurta sarısı, karaciğer, böbrek, kabuklu deniz ürünleri ve balık yumurtasında bulunan türden besinsel kolesterolün kendisinin, genel doymuş yağ alımına kıyasla kan kolesterolü üzerinde daha küçük bir etkiye sahip olduğunu vurguluyor. T-Online, genetik ve yaşam tarzının da rol oynadığı için, dengeli ve kaloriye uygun bir beslenmenin, kolesterol açısından zengin tek bir besini tamamen çıkarmaktan daha önemli olduğunu belirtiyor.

Önerilen beslenme değişiklikleri

NHS, doymuş yağı yüksek besinlerin yerine uskumru ve somon gibi yağlı balıkları, zeytinyağı veya kolza yağı gibi yağları, tam tahıllı ekmeği, esmer pirinci, tam buğday makarnasını, kuruyemişleri, tohumları, meyve ve sebzeleri koymayı öneriyor. NW.de ise özellikle beta-glukan olmak üzere yulaf lifinin bağırsakta kolesterolü bağlamaya yardımcı olabileceğini ekliyor.

• Daha az tüketin: yağlı et, sosisler, tereyağı, iç yağı, sadeyağ, krema, peynir, kekler, bisküviler, hindistan cevizi veya palmiye yağı (NHS)
• Daha fazla tüketin: yağlı balık, zeytinyağı veya kolza yağı, tam tahıllar, kuruyemişler, tohumlar, meyve ve sebzeler (NHS)
• Kolesterolü bağlamaya yardımcı olması için yulaf beta-glukanı gibi çözünür lif ekleyin (NW.de)
• Mümkün olduğunda hayvansal yağlar yerine bitkisel yağları tercih edin (NW.de)

Beslenme dışındaki yaşam tarzı faktörleri

NHS, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz veya 75 dakika yüksek yoğunlukta aktivite yapılmasını, sigaranın bırakılmasını ve alkolün haftada 14 üniteyi aşmayacak şekilde birkaç güne yayılarak sınırlandırılmasını öneriyor. NW.de, düzenli fiziksel aktivitenin faydalı HDL kolesterolünü de yükselttiğini, kilo vermenin ise trigliserit seviyelerini iyileştirdiğini belirtiyor.

Asıl neden bir tiroid sorunu olduğunda

Her yüksek kolesterol vakası beslenmeden kaynaklanmaz. Alman yayın organı Pflumm.de, az çalışan bir tiroidin, dikkatli yiyen ve zayıf kalan kişilerde bile kolesterolü yükseltebileceğini bildiriyor; çünkü tiroid hormonları, karaciğerin kandaki LDL kolesterolü temizlemesine yardımcı olur. Makalede alıntılanan dahiliye uzmanı Dorothea Leinung, bilinçli yiyen ve zayıf kalan ama yine de yüksek kolesterolü olan hastaları sürekli gördüğünü söylüyor.

Leinung, özellikle yorgunluk, üşüme veya kilo alımı gibi belirtilerle birlikte kolesterol yüksek olduğunda doktorların tiroid fonksiyonunu kontrol etmesini ve tiroid fonksiyonunun ideal olarak kolesterol düşürücü ilaç tedavisine başlamadan önce değerlendirilmesini öneriyor. Ayrıca tiroid tedavisi başladıktan birkaç ay sonra kan lipitlerinin yeniden kontrol edilmesini ve statin kullanılıyorsa kas ağrısının derhal bildirilmesini öneriyor; çünkü tedavi edilmemiş tiroid fonksiyon bozukluğu, statine bağlı kas sorunları riskini artırabiliyor.

Eşik değerler ve tıbbi tedavi

NW.de, Almanya'da kullanılan LDL kolesterol eşik değerlerine şöyle atıfta bulunuyor: 190 mg/dL üzerindeki bir değer, aterosklerotik hastalık riskinin açıkça yükseldiğiyle bağlantılı; sağlıklı bireylerin genellikle 116 mg/dL altında kalması önerilirken, mevcut kalp hastalığı veya diyabeti olan kişilerin 55 mg/dL altında kalması öneriliyor. Makale, genetik risk yüksek olduğunda veya damar hasarı zaten mevcut olduğunda, beslenme ve yaşam tarzı değişikliklerinin yanında statin gibi ilaçların gerekli hale gelebileceğini belirtiyor. NW.de, Almanya'da 35 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin her üç yılda bir ücretsiz kolesterol kontrolüne hak kazandığını da ekliyor.