تمدن آزتک که توسط مردم مکسیکا ساخته شده بود، از حدود سال 1345 تا 1521 میلادی در مکسیک مرکزی رونق یافت، بر اساس دایرهالمعارف تاریخ جهان. پایتخت آن، تنوختیتلان، از یک جزیره باتلاقی در دریاچه تکسکوکو به یکی از بزرگترین شهرهای پیش از کلمبیایی آمریکا تبدیل شد، قبل از اینکه توسط نیروهای اسپانیایی تحت فرمان Hernán Cortés در سال 1521 فتح شود.
منشأ و تأسیس تنوختیتلان
بر اساس دایرهالمعارف تاریخ جهان، مکسیکاها از یک سرزمین افسانهای به نام Aztlán در شمال‌غرب آمریکای مرکزی مهاجرت کردند و حدود سال 1100 میلادی در دره مکسیک ساکن شدند. طبق روایت، خدای آنها Huitzilopochtli به آنها فرمان داد که شهر خود را جایی بسازند که عقابی را بر روی یک کاکتوس دیده‌اند که مار میخورد؛ آنها این نشان را در جزیرهای در دریاچه تکسکوکو شناخته‌اند و تنوختیتلان را در آنجا حدود سال 1325 میلادی تأسیس کردند، همانطور که توسط National Geographic Education توصیف شده است.
در قرن اول خود، تنوختیتلان یک شهر دولتی کوچک تابع مردم Tepanec بود. این وضعیت پس از جنگ Tepanec در سال 1428 تغییر کرد، زمانی که تنوختیتلان با شهرهای دولتی Texcoco و Tlacopan متحد شد تا اتحاد سهجانبه را تشکیل دهد، بر اساس دایرهالمعارف تاریخ جهان. این کنفدراسیون توسعه سرزمینی را آغاز کرد که امپراتوری آزتک را ایجاد کرد، با حاکم تنوختیتلان در نهایت دارنده لقب huey tlatoque یا "پادشاه برتر" بر اتحاد بود.
امپراتوری، جامعه و خراج منظم
در اوائل قرن شانزدهم، امپراتوری‌ای که اتحاد سهجانبه ساخت، تقریباً 135000 کیلومتر مربع را پوشش داد و حدود 11 میلیون نفر را حکومت کرد، بر اساس دایرهالمعارف تاریخ جهان. شهرهای دولتی فتح‌شده مستقیماً اداره نمی‌شدند، بلکه ملزم به پرداخت خراج منظم در کالا، کار و در برخی موارد، اسرا برای اهداف مذهبی بودند، در حالی که امپراتوری برای نگاه‌داشتن سرزمینش بر ازدواج‌های استراتژیک، اهدای هدایا، هنر یادگاری و تهدید نیروی نظامی متکی بود.
جامعه آزتک به طبقات مشخص تقسیم شده بود: حاکمان محلی (teteuhctin)، اشراف (pipiltin)، مردم عام (macehualtin)، رعایای زمین (mayeque) و برده‌ها (tlacohtin)، با برخی تحرک در رتبه‌های پایین ممکن، بر اساس گزارش دایرهالمعارف تاریخ جهان. تمام مردان بالغ انتظار می‌رفت در ارتش خدمت کنند، و فرقه‌های جنگجو نخبه مانند جنگجویان عقاب و جگوار با زره پنبه‌ای و کلوپه‌های لبه‌شده با سنگ مرمری به نام macuahuitl جنگ می‌کردند.
شهرسازی در دریاچه
تنوختیتلان بر روی جزایر در دریاچه تکسکوکو ساخته شده بود و در نهایت بیش از 13 کیلومتر مربع را پوشش داد، با طرح متقارن چهار بخش اصلی که توسط جاده‌های عبور و کانال‌های تابع مرکز آیین توسط National Geographic Education توصیف می‌شود. National Geographic Education و دایرهالمعارف تاریخ جهان هر دو جمعیتی حدود 200000 نفر را در اوائل 1500 میلادی نقل میکنند، با دایرهالمعارف تاریخ جهان که تنوختیتلان را بزرگترین شهر در آمریکای پیش از کلمبیایی در آن زمان توصیف میکند.
برای توسیع زمین قابل استفاده در دریاچه، آزتک‌ها چیناپا ساختند - زمین‌های کشاورزی مصنوعی مرتفع که بالای خط آب ساخته شده و با گیاهان و لیل محکم شده‌اند - که National Geographic Education آن را مسئول تغذیه پایدار پایتخت رو‌به‌رشد دانستند. بسیاری از جاده‌های عبور به عنوان سدود عمل می‌کردند، جزیره را به خشکی متصل می‌کردند، در حالی که آب شیرین را از آب‌شور دریاچه جدا می‌کردند، بر اساس همان منبع.
تمپلو مایور
در قلب شهر تمپلو مایور ایستاده بود، هرم دوگانه‌ای با معابد توأم اختصاص‌یافته برای Huitzilopochtli، خدای جنگ و خورشید، و Tlaloc، خدای باران، بر اساس National Geographic Education و دایرهالمعارف تاریخ جهان. این ساختار در مراحل متعددی بازسازی و گسترش یافت، که تلاش‌های حاکمان متوالی برای گسترش و تجدید تقدیس سایت را منعکس میکند.
بسیاری از آنچه که درباره ساخت لایه‌ای معبد شناخته می‌شود از باستان‌شناسی بیش‌تر از متون دوره استعماری نشات می‌گیرد. در سال 1978، کاوش نزدیک محل تمپلو مایور در مرکز مدینه مکسیکو سیتی، یک دیسک حجری منقوش و دفن‌شده را کشف کرد، همانطور که Mexico News Daily گزارش کرد. این یافته، که به نام Coyolxauhqui Stone شناخته می‌شود و تقریباً سال 1473 قدمت دارد، در زمان سلطنت Axayacatl، تجزیه و تحلیل الهه ماه Coyolxauhqui را توسط برادرش Huitzilopochtli نشان می‌دهد و در پایه معبد یافت شد، بر اساس همان منبع.
این کشف، که توسط باستان‌شناس Eduardo Matos Moctezuma رهبری میشد، باعث کاوش مستمر محل زیر مرکز تاریخی مکسیکو سیتی شد، بر اساس Mexico News Daily. حفریات بعدی در آنجا کشف‌های بیشتری شامل بقایای اسکلتی یک کودک پوشیده به لباس‌های Huitzilopochtli را کشف کرد، که در سال 2005 یافت شد.
مذهب، تقاویم و سقوط امپراتوری
زندگی مذهبی آزتک دو نظام تقویم را ترکیب می‌کرد: تقویم آیین 260 روزه برای پیش‌گویی و تقویم خورشیدی 365 روزه، بر اساس گزارش National Geographic Education. مراسم مذهبی در مکان‌هایی مانند تمپلو مایور شامل موسیقی، بخور، خونریزی و هم قربانی‌های حیوانی و هم انسانی بود، عملیاتی که دایرهالمعارف تاریخ جهان می‌گوید با اعتقادات در مورد تعریق خورشید و تعادل کیهانی مرتبط بود؛ امپراتوری به‌طور خاص جنگ‌های گل‌دار را برای اسیر کردن اسرا برای قربانی برای مبارزه می‌کرد.
سقوط امپراتوری پس از فاتح اسپانیایی Hernán Cortés به ساحل مکسیک رسید و در سال 1519 به تنوختیتلان راه افتاد، به سرعت رخ داد. Cortés ابتدا حاکم آزتک Moctezuma II را گرفتار کرد، اما روابط فروپاشی یافت، و نیروهای اسپانیایی در 30 ژوئن 1520 از شهر بیرون رانده شدند، در طی یک اپیزود که Noche Triste یادگار است، بر اساس دایرهالمعارف تاریخ جهان. Cortés با کمک Tlaxcala و سایر مردمانی که از مطالبات خراج آزتک ناراضی بودند، دوباره سازمان یافت، و پس از حصار 93 روزه، تنوختیتلان در 13 آگوست 1521 سقوط کرد، زمانی که رهبر آزتک Cuauhtemoc تسلیم شد.
دایرهالمعارف تاریخ جهان آبله، سلاح‌های برتر اسپانیایی و فرار مردمان آمریکای مرکزی رقیب را در میان عوامل کلیدی فروپاشی امپراتوری فهرست میکند. Cortés متعاقباً مکسیکو سیتی استعماری را بر روی خرابه‌های تنوختیتلان ساخت، و دریاچه‌ای که در گذشته سلطنت پایتخت آزتک را احاطه کرده بود، در قرون بعدی به‌تدریج تخلیه شد.
