امپراتوری بیزانتینی نیمهٔ شرقی امپراتوری روم بود که پس از سقوط خود شهر روم ادامه یافت و برای بیش از هزار سال پس از سقوط شهر روم در سال 476 زنده ماند. پایتخت آن، قسطنطنیه، توسط امپراطور رومی قسطنطین یکم حدود سال 330 بر روی محل شهر یونانی قدیم بیزنس تأسیس شده بود، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia. امپراتوری از نظر رسمی مسیحی ماند و زبان یونانی تدریجاً از اواخر قرن چهارم، تحت حکم امپراطور ثئودوسیوس یکم، جای زبان لاتین را گرفت، طبق مقالهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی درباره امپراتوری بیزانتینی.
از قسطنطین تا جستینیان
موقعیت قسطنطنیه بر سر شاخ طلایی کنترل مسیرهای تجاری مربوط به اروپا و آسیا را به آن می‌داد، و دائرةالمعارف World History Encyclopedia این مزیت جغرافیایی را به عنوان کلیدی برای بقای طولانی‌مدت شهر معرفی میکند. معروف‌ترین حاکم امپراتوری، جستینیان یکم، از 527 تا 565 حکومت کرد. از طریق فرمانده‌اش بلیسریوس، جستینیان سرزمین‌های شمال افریقا، اسپانیا و ایتالیا را دوباره فتح کرد و بخش زیادی از دریای مدیترانهٔ رومی قدیم را به طور موقت بازسازی کرد، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
جستینیان همچنین بازسازی کلیسای آیاصوفیا را سفارش داد و Corpus Juris Civilis را صادر کرد، یعنی کدیفیکاسیونی از قانون رومی که برای حدود 900 سال در استفاده بود و بعداً سیستم‌های حقوقی غرب اروپا را شکل داد، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
امپراطورهای بعدی و سیستم ثمات
پس از جستینیان، امپراطور هرقل (610-641) پیروزی قطعی بر ارتش فارسی ساسانی در نینوا سال 627 به دست آورد و تهدید فارسی را برای امپراتوری پایان داد، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia. از قرن هفتم، تحت حکم امپراطور قسطنطس دوم، امپراتوری استان‌های خود را به حوزه‌های نظامی به نام ثمات سازماندهی مجدد کرد، سیستمی که نیروها را برای دفاع از مناطق خاص اختصاص می‌داد، طبق ویکی‌پدیا. تحت حکم باسیل دوم (976-1025)، که با لقب "غلام‌کش بلغار" نامیده می‌شد، قلمروی امپراتوری تقریباً دو برابر شد از طریق کمپین‌های نظامی پایدار، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
جنگ صلیبی چهارم و ضعف‌تر شدن امپراتوری
در سال 1204، نیروهای جنگ صلیبی چهارم خود قسطنطنیه را غارت کردند و قدرت امپراطوری را به دولت‌های جانشین یونانی و لاتینی رقیب تقسیم کردند، طبق ویکی‌پدیا. حاکمان بیزانتینی شهر را در 1261 بازپس گرفتند، اما در دو قرن آخر وجود امپراتوری، امپراتوری تنها قدرت منطقه‌ای داشت و دیگر منابع قرنهای قبلی را نداشت.
محاصرهٔ و سقوط قسطنطنیه، 1453
تا سال 1453، آخرین امپراطور بیزانتینی، قسطنطین یازدهم پالیولوگوس، که از 1449 حکومت میکرد، ارتش عثمانی رهبری شده توسط سلطان محمد دوم را روبرو کرد. مزیت تصمیم‌گیری محمد توپخانه بود: مهندس مجاری به نام اوربان خدمات ساخت توپ خود را ابتدا به قسطنطین یازدهم پیشنهاد کرد؛ او نتوانست هزینه‌اش را تحمل کند، سپس به محمد پیشنهاد داد، که چهار برابر قیمت درخواستی‌اش به او پرداخت، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia. بزرگ‌ترین توپ تقریباً نه متر طول و یک متر قطر داشت، می‌توانست سنگ 500 کیلوگرمی را بیش از 1.5 کیلومتر شلیک کند، اگرچه می‌توانست فقط حدود هفت بار در روز شلیک شود.
زمانی که مدافعان بیزانتینی ورودی شاخ طلایی را با زنجیری بند کردند، محمد حدود 70 کشتی را بر روی سبدهای گاو‌کشان‌شدهٔ بر سر جاده‌ای که خصیصاً ساخته شده بود جا داده و سپس آن‌ها را در درون بندر دوباره آب‌اندازی کرد، که مدافعان را مجبور کرد تا نیروهای محدود‌تر خود را روی دیوارهای دریایی بیشتر شهر گسترش دهند، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
محاصره از اوائل آوریل تا 29 می 1453 ادامه یافت. در آن روز نهایی، پس از حدود شش هفتهٔ توپ‌زنی، نیروهای عثمانی دروازهٔ جانبی نگهبان‌ندیدهٔ کرکوپورتا را در دیوار سرزمینی استفاده کردند. نیروهای جنیسری وارد شدند، پرچم عثمانی را بالا بردند و دروازه‌های اصلی را برای بقیهٔ ارتش باز کردند، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia. قسطنطین یازدهم در نبرد کشته شد، احتمالاً نزدیک دروازهٔ سنت رومانوس؛ چون نشان‌های امپراطوری‌اش را برداشت تا از آن‌که بدن‌اش به عنوان جایزه استفاده شود جلوگیری کند، نتوانست سرنوشت دقیق‌اش را در آن زمان با اطمینان تأیید کند.
محمد دوم دستور داد که کلیسای آیاصوفیا، کلیسای اصلی امپراتوری، بلافاصله پس از فتح به مسجد تبدیل شود، نشان‌دهندهٔ پایان نمادین نظم سیاسی مسیحی شهر. قسطنطنیه پایتخت عثمانی شد و سرزمین‌های باقی‌مانده بیزانتینی به طور کامل تا 1461 جذب شدند، پس از گرفتن میسترا در 1460 و طرابزون در 1461، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
اندازه‌های نیروی مختلف‌فیه در محاصرهٔ قسطنطنیه، 1453| نیرو | روایت معاصر (جورج سفرانتزیس) | برآورد تاریخشناسان معاصر |
|---|
| مدافعان بیزانتینی | کمتر از 5000 | بدون اصلاح اساسی از رقم معاصر |
|---|
| ارتش عثمانی | 200000 | 60000-80000 |
|---|
دائرةالمعارف World History Encyclopedia یادآوری میکند که تاریخدان شاهد عینی جورج سفرانتزیس ارتش عثمانی را 200000 برآورد کرد، رقمی که بیشتر تاریخشناسان معاصر آن را تورم‌کردهٔ می‌دانند؛ آن‌ها در عوض 60000 تا 80000 مبارز برآورد میکنند. EBSCO Research Starters ارقام متفاوتی برای همان محاصره ارائه می‌دهد، با استشهاد به بیش از 100000 سرباز عثمانی و تقریباً 7000 تا 8000 مدافع بیزانتینی، نشان‌دهندهٔ آن‌که چگونه برآورد نیروهای متضاد میان منابع متفاوت است.
فرهنگ و میراث
- مسیحیت سیاست، قانون و هنر بیزانتینی را شکل داد و آن را ویژگی تعریف‌کنندهٔ تمدن کرد، طبق دائرةالمعارف World History Encyclopedia.
- هنر بیزانتینی برای موزاییک‌ها، نمادهای مذهبی و معماری کلیسای گنبدی، نمونه‌ای از آیاصوفیا، شناخته می‌شود.
- Corpus Juris Civilis جستینیان بر سیستم‌های حقوقی در سراسر غرب اروپا برای قرون‌ها تأثیر گذاشت.
- سنت مسیحی ارتدکس امپراتوری و میراث فکری یونانی پس از 1453 به شرق و مرکز اروپا و روسیه منتقل شد.
اگرچه دولت سیاسی در 1453 پایان یافت، سنت‌های بیزانتینی مذهبی، حقوقی و هنری بر جوامع مسیحی ارتدکس و موسسات اروپایی برای مدت‌های طولانی بعد تأثیر گذاشتند، نکتهٔ تأکید‌شدهٔ در نوشتار‌های جامع درباره میراث امپراتوری.
