Gaza AI-targeting documentaire NAZA ontketent politieke tegenkanting in Israël, opent in 500 Franse bioscopen

NAZA is een documentaire die onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie is gebruikt bij Israëlische militaire doelwitbeslissingen tijdens de oorlog in Gaza, en is een van de meest betwiste films van 2026 geworden. Onder regie van Israëlische journalisten Yuval Abraham en Rachel Szor, met productiesteun van The Guardian, won het de Speciale Juryprijs op het Internationaal Filmfestival van Venetië in september 2026 en ontving wat festivalbezoekers de langste staande ovatie in de geschiedenis van het festival noemden, waarvan de duur volgens The National en Al Jazeera ongeveer 24 tot 25 minuten was.

Wat de film documenteert

De 80-minuten durende film is opgebouwd uit verklaringen van 24 Israëlische militaire en inlichtingenbronnen, geïnterviewd over bijna drie jaar op daken in Tel Aviv, alleen in silhouet getoond met vervormde stemmen om hun identiteiten te beschermen, melden Al Jazeera en franceinfo. De titel is een afkorting voor de Hebreeuwse term »Nezek Agavi«, vertaald door franceinfo als verwijzing naar verwachte of bijzalige burgerslachtoffers die in aanvalsbeplanning worden meegenomen.

Volgens franceinfo en Al Jazeera beschrijven geïnterviewden een door AI ondersteund systeem genaamd Lavender, dat gebaseerd was op bewaking van Gaza's telecommunicatienetwerk – telefoongesprekken, bewegingen en contacten – om potentiële doelwittijsten te helpen genereren. The National meldt dat een geïnterviewde het proces beschreef als werkend op industriële schaal en snelheid, vergelijkbaar met een fabriek. De American Jewish Committee (AJC) vat samen dat de film ook een tweede systeem, Habsora, noemt en stelt dat verwachte burgerslachtoffers in aanvalsbeslissingen werden meegenomen.

Franceinfo meldt dat getuigen aangehaald in de film een foutenmarge van ongeveer 15% voor Lavender noemden. De samenvatting van de AJC van de documentaire stelt dat de film zelf geen specifieke foutenmarge of totaal aantal verwerkte doelwitten geeft.

Reactie van de Israëlische regering

De film had geen bioscoopuitgave in Israël maar ontketende desondanks een intense politieke reactie daar. Israëlische Cultuurminister Miki Zohar kritiseerde de documentaire scherp en beschuldigde de regisseurs van verraad, volgens Democracy Now en Al Jazeera. Al Jazeera meldt dat Premier Benjamin Netanyahu beloofde wetgeving na te streven die het zou toestaan de burgerschap in te trekken van Israëli's die naar karakterisering van de regering Israëlische soldaten lasterden.

Franceinfo meldt dat extreemsrechtige groepen buiten het familehuis van co-regisseuse Rachel Szor verzamelden en bedreigingen uitten, en dat beide regisseurs hun bezorgdheid hebben uitgesproken over hun veiligheid en mogelijke juridische gevolgen als zij naar Israël terugkeren.

De militaire tegenspraak

De Israëlische Defensiemacht heeft de centrale beweringen van de film betwist. Volgens de samenvatting van de AJC van het antwoord van de IDF stelt het leger dat geen kunstmatige-intelligentiesysteem ooit onafhankelijk doelwitten voor aanvallen binnen de IDF heeft geselecteerd, en dat de documentaire aanzienlijke feitelijke fouten bevat, onder meer door de inlichtingenfase van doelwitbepaling zonder beschrijving van latere toezichtsstappen voor te stellen. De IDF ontkent specifiek de beschuldiging dat zij ooit een aanval in Gaza heeft gepland, goedgekeurd of uitgevoerd naar verwachting meer dan 500 burgers zou doden, meldt AJC.

AJC wijst er ook op dat onder internationaal recht alleen burgerslachtoffers niet vaststellen dat een aanval onwettig was; het beoordelen van wettigheid vereist het onderzoeken van individuele aanvallen tegen de principes van onderscheid, proportionaliteit en noodzaak, ongeacht of AI-tools betrokken waren.

Distributie: nu bioscopen, gratis streaming in november

In Frankrijk werd de film op 12-13 oktober 2026 in 500 bioscopen uitgebracht onder wat franceinfo omschrijft als een uitzonderlijke distributietoestemming, uitgebracht door MK2. Al Jazeera meldt dat de film in meer dan 50 landen in première gaat, met vervolgvertoningen in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Canada na een eerdere vertoning op het New York Film Festival in september. Zowel Al Jazeera als franceinfo melden dat de film vanaf november gratis online beschikbaar wordt via het platform van The Guardian.

Waarom het van belang is voor AI en oorlogvoering

Het geschil over NAZA staat in het centrum van een breder debat over hoe militairen systemen voor machinaal leren gebruiken om bewakingsgegevens op snelheid en schaal te verwerken, en welk menselijk toezicht overblijft bij het goedkeuren van dodelijke aanvallen. De voorstanders van de film stellen dat directe getuigenverklaringen van militaire insiders blootleggen hoe dergelijke systemen in de praktijk functioneerden; de IDF stelt dat de film waarborgen weglaat en misrepresenteert hoe doelwitbeslissingen werkelijk worden genomen. Geen van beide verslagen is onafhankelijk beoordeeld door een rechtbank of een extern onderzoeksorgaan, volgens de bronnen die voor dit artikel zijn gecontroleerd.