Cesarstwo Rzymskie: jak Rzym się wzniósł, osiągnął szczyt pod Trajianem i upadł w 476 roku n.e.

Historia polityczna starożytnego Rzymu zwykle dzieli się na trzy okresy: Królestwo, Republikę i Cesarstwo. Zgodnie z tradycją rzymską zapisaną przez uczonego z pierwszego wieku p.n.e. Marka Terencjusza Warrona, miasto zostało założone 21 kwietnia 753 roku p.n.e. przez legendarnych bliźniaków Romulusa i Remusa, historię, którą historycy uważają za późniejsze wymyślenie, a nie dokładny zapis, według History.com.

Wzrost Cesarstwa: 27 rok p.n.e.

Republika skończyła się po dziesięcioleciach wojny domowej. Oktawian, później znany jako August, pokonał swojego rywala Marka Antoniusza w bitwie pod Akcjum w 31 roku p.n.e. i został pierwszym cesarzem Rzymu w 27 roku p.n.e., według World History Encyclopedia. August zapoczątkował Pax Romana, okres około dwóch stuleci względnego wewnętrznego pokoju i ekspansji na terenie świata śródziemnomorskiego.

W latach od 96 do 180 roku n.e. pięciu kolejnych władców — Nerwa, Trajian, Hadrian, Antoninus Pius i Marek Aureliusz, często określani jako «Pięciu dobrych cesarzy» — przewodniczyli okresowi stabilności i kontynuowanej konsolidacji wojskowej i administracyjnej, według World History Encyclopedia.

Szczyt zasięgu pod Trajianem, 117 rok n.e.

Cesarstwo osiągnęło swoją największą wielkość terytorialną około 117 roku n.e. za panowania cesarza Trajiana. Zgodnie z danymi UNRV (Zjednoczone Narody Roma Victrix, dedykowana strona referencji historii Rzymu), Cesarstwo obejmowało około 2,2 miliona mil kwadratowych (około 5,7 miliona kilometrów kwadratowych), rozciągające się od Brytanii na północnym zachodzie do Armenii na wschodzie i od Morza Północnego do Morza Czerwonego.

Szacunki populacji Cesarstwa w okresie jego szczytowania różnią się wśród historyków. UNRV stwierdza, że około 60 milionów ludzi posiadało rzymskie obywatelstwo w szczytowym okresie, podczas gdy szacunki całkowitej liczby ludzi żyjących w granicach Cesarstwa w okresie cesarskim sięgają nawet 120 milionów.

Podział i początek upadku

Pod koniec trzeciego wieku Cesarstwo stało się trudne do rządzenia i obrony jako pojedyncza jednostka. Cesarz Dioklecjan, który doszedł do władzy w 284 roku n.e., podzielił administrację między połowę Zachodnią i Wschodnią około 285 roku n.e., według World History Encyclopedia. History.com zauważa, że ten podział ostatecznie pozostawił bogatszą i lepiej ufortyfikowaną połowę Wschodnią w lepszej pozycji do odparcia najazdów, podczas gdy Cesarstwo Zachodnie i Włochy ponosiły większą presję ze strony ludów migrujących.

Dwie katastrofy wojskowe zaznaczyły przyspieszenie upadku Zachodu. W 378 roku n.e., w bitwie pod Adrianopolem, gockie siły, które przekroczyły granicę nad Dunajem, zniszczyły dużą część armii rzymskiej i zabiły cesarza Walensia, według World History Encyclopedia. W 410 roku n.e. gocki przywódca Alaryk splądrował samo miasto Rzym przez trzy dni, podobno zabierając około dwóch ton złota i trzynastu ton srebra przed wycofaniem się, według World History Encyclopedia.

Koniec na Zachodzie: 476 roku n.e.

Do 475 roku n.e. efektywna kontrola Cesarstwa Zachodniorzymskiego kurczyła się głównie do Włoch, według World History Encyclopedia. 4 września 476 roku n.e. germański przywódca wojskowy Odoaker obalił szesnastoletniego cesarza zachodniego Romulusa Augustulusa bez znaczącego oporu wojskowego — zdarzenie, które historycy powszechnie uważają za umowny punkt końcowy Cesarstwa Zachodniorzymskiego, chociaż źródło zauważa, że państwo już dezintegruje się od dziesięcioleci.

Chociaż Cesarstwo Zachodnie się skończyło, Cesarstwo Wschodniorzymskie — później znane jako Cesarstwo Bizantyjskie — kontynuowało się przez kilka kolejnych stuleci, według World History Encyclopedia.

Dlaczego Rzym upadł? Historycy się nie zgadzają

Nie ma jednej uzgodnionej przyczyny. History.com wypisuje osiem powszechnie przytaczanych czynników: najazdy barbarzyńskie; kłopoty ekonomiczne związane z kosztami wojny, inflacją i zmniejszającą się podażą pracy niewolniczej po zatrzymaniu ekspansji terytorialnej; podział Cesarstwa, który kierował najazdy na zachód; nadmierna ekspansja i koszty administracyjne i wojskowe obrony rozległych granic; niestabilność polityczna, w tym ponad 20 cesarzy w ciągu 75 lat w drugim i trzecim wieku, często usunięci poprzez zabójstwo; presja z migracji Hunów, które pchały ludy germańskie w kierunku granic rzymskich; wzrost chrześcijaństwa, które historyk z osiemnastego wieku Edward Gibbon obwiniał za osłabienie tradycyjnych rzymskich wartości obywatelskich, chociaż wielu współczesnych historyków to kwestionuje; i osłabienie lojalności legionów, coraz bardziej obsadzonych zagranicznym żołnierzami najemnymi.

World History Encyclopedia podobnie podkreśla, że żadna pojedyncza przyczyna nie wyjaśnia upadku, wskazując zamiast tego na połączenie utraconego dochodu podatkowego, militarnego przesilenia, presji migracyjnej i dysfunkcji politycznej przez około dwa stulecia, a nie na nagłe zdarzenie.