Rodzaje Przedstawień Teatralnych Wyjaśnione: Od Starożytnego Dramatu do Współczesnej Sceny

Osoby wyszukujące «rodzaje teatru» zwykle próbują zrozumieć długą, rozgałęzioną historię: grecki chór nie robi tego samego co aktor Kabuki, a «Czekając na Godota» Becketta nie podlega tym samym zasadom co musical broadwajski. Artykuł ten przedstawia główne tradycje teatralne w porządku chronologicznym, od ich udokumentowanych początek do form nadal wystawianych dzisiaj, wykorzystując fakty zaczerpnięte ze źródeł naukowych i instytucjonalnych.

Starożytna Grecja: Tragedia, Komedia i Sztuka Satyrowa

Według World History Encyclopedia dokładne początki greckich komedii nie są udokumentowane, ale już na ceramice z VI wieku p.n.e. widać aktorów w przesadnionych kostiumach, a Arystoteles prześledzić można jeden nurt komedii do fallicznych piosenek śpiewanych na festiwalach ku czci Dionizosa. Tragedię i komedię wystawiano na tych samych festiwalach religijnych, obok sztuk satyrowych, i razem «tworzą fundament, na którym opiera się cały współczesny teatr» — stwierdza encyklopedia.

Gatunek podzielił się na dwie fazy. Stara Komedia dominowała w V wieku p.n.e., kierowana przez Arystofanesa (ok. 460–380 p.n.e.), którego Acharnanie (425 p.n.e.) to najstarsza zachowana kompletna komedia; faworyzowała fantazyjne fabuły i bezpośrednią satyrę polityczną. Nowa Komedia nastąpiła pod koniec IV wieku p.n.e., kierowana przez Menandera (ok. 342–291 p.n.e.), który napisał około 100 sztuk i przesunął fokus na sytuacje domowe i powtarzające się archetypy postaci zamiast ataków na nazwanych postaci publicznych.

Japońska Taneczna Sztuka Masowa: Noh, Kyogen i Kabuki

Noh nabrał kształtu w XIV wieku, gdy wykonawca Kan'ami Kiyotsugu założył trupę Yusaki-za, a jego syn Zeami Motokiyo udoskonalił formę i skomponował około pięćdziesiąt sztuk, które są nadal wystawiane dzisiaj, zgodnie z zapisem EBSCO dotyczącym dramatu Noh. Noh opiera się na choreografowanym ruchu, skomplikowanych maskach i jednym głównym wykonawcy, shite, który wyraża emocje poprzez taniec i muzykę zamiast zwykłych dialogów. Komiczne przespiaki zwane Kyogen są wystawiane między sztukami Noh; połączony program jest znany jako Nogaku.

UNESCO ogłosiła Nogaku Arcydziełem Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości w 2001 roku i formalnie wpisała ją na Reprezentacyjną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości w 2008 roku, według własnego wykazu UNESCO. Japonia już wyznaczyła ją jako Ważną Niematerialną Własność Kulturalną w 1957 roku.

Kabuki rozwinął się później, w okresie Edo w Japonii (1603–1867), i był skierowany do popularnej, zamieszkałej przez miasteczko publiczności, a nie do dworu. Wykaz UNESCO opisuje sztuki Kabuki jako skoncentrowane na zdarzeniach historycznych i konfliktach serca, wykonywane wyłącznie przez aktorów płci męskiej, włączając specjalistów onnagata w rolach kobiecych. Scenografia zawiera podniesiony pomost wchodzący do publiczności zwany hanamichi i stylizowaną pozę zamrożenia, mie, którą aktorzy wykorzystują do zaznaczenia szczytu emocji postaci. UNESCO ogłosiło Kabuki Arcydziełem w 2005 roku i wpisało je na Reprezentacyjną Listę w 2008 roku.

Europejskie Formy Komiczne i Polityczne: Od Commedia dell'arte do Teatru Epickiego

Commedia dell'arte pojawiła się we Włoszech w latach 1500-tych, z jego podstawowymi konwencjami ustalone między około 1550 a 1650, zgodnie z EBSCO. Trupy występowały na otwartym powietrzu na tymczasowych scenach z minimalną scenografią, improwizując dialogi wokół znanej fabuły i stałego zestawu maskowanych postaci wzorców — głupiego Zaniego, chciwego handlarza il Magnifico, szarlatana Dottore i zuchwalego Capitano, później dołączonych przez postacie takie jak Harlekwin i Pantalone. Forma rozprzestrzeniła się po całej Europie i osiągnęła złoty wiek w latach 1600-tych zanim przyszła w upadek; została formalnie zakazana we Włoszech w 1797 roku po inwazji Napoleona, chociaż wpłynęła na późniejszą komedię i została wznowiona od końca lat siedemdziesiątych XX wieku.

W latach dwudziestych XX wieku niemiecki reżyser Erwin Piscator opracował techniki, które dramaturg Bertolt Brecht później usystematyzował jako teatr epicki, według zapisów EBSCO. Brecht chciał, aby publiczność myślała o treści społecznej sztuki, a nie tylko się nią czuła, więc używał urządzeń takich jak jasne, równomierne oświetlenie, projektowane podpisy i przespiaki muzyczne, aby przypomnieć publiczności, że oglądają konstrukcję. Nazwał to Verfremdungseffekt, czyli efekt alienacji — technikę mającą na celu sprawienie, aby znane sytuacje wyglądały dość dziwnie, aby mogły być badane racjonalnie, a nie wchłaniane emocjonalnie.

Formy Powojenne i Współczesne

Teatr Absurdu powstał w Europie po Drugiej wojnie światowej, ukształtowany przez filozofię egzystencjalną Jean-Paula Sartre'a i Alberta Camusa, według EBSCO. Dramaturdzy, w tym Samuel Beckett, Eugène Ionesco, Jean Genet i Harold Pinter, napisali nierealistyczne sztuki zbudowane na illogicznych sytuacjach i języku, który nie potrafi komunikować, odzwierciedlając to, co EBSCO opisuje jako powojenny poczucie ludzkiej daremności. EBSCO odnotowuje, że styl dotarł do amerykańskich kin Off-Broadway i Off-Off-Broadway pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku, i że Edward Albee włączył techniki absurdu w dzieła takie jak «Kto się boi Virginii Woolf?» (1962).

Musical teatralny sięga XVIII-wiecznej opery baładowej — «Opery Żebraka» (1728) niektórzy historycy cytują jako wczesny przykład — i przybrał swój nowoczesny broadwajski kształt stopniowo: «Czarny haczyk» (1866) wprowadził wspaniałe spektakle taneczne, «Show Boat» (1927) użył pierwszego w pełni zintegrowanego zespołu Broadwayu i poruszył kwestie rasowe, a «Oklahoma!» (1943) jest powszechnie uważana za pierwszy musical, w którym piosenki i choreografia były w pełni wbudowane w fabułę, według podsumowania EBSCO.

Teatr fizyczny i teatr wymyślony mają swoje korzenie w poleganiu commedia dell'arte na geście nad tekstem, przekształcony w XX wieku przez praktyków takich jak Jacques Lecoq, Rudolf Laban i Antonin Artaud, odnotowuje EBSCO. W tej formie ciało nosi narrację, a zespoły — takie jak Teatr Fizyczny DV8 Lloyda Newsona, założony w 1986 roku, i Complicité — budują produkcje poprzez warsztaty wymyśleń zamiast ustalonego scenariusza.