Chiny i USA konkurują o rynki europejskie — oto co pokazują dane

Europejscy politycy coraz częściej postrzegają politykę handlową jako problem na dwóch frontach: jak zarządzać rosnącym deficytem w handlu z Chinami, jednocześnie absorbując nowe taryfy amerykańskie. Obie dynamiki nasiliły się w 2025 roku i wyraźnie widać je w oficjalnych statystykach handlowych opublikowanych w tym roku.

Jak duża jest teraz luka handlowa między UE a Chinami?

Według Eurostatu, urzędu statystycznego UE, blok wyeksportował towary o wartości 199,6 miliardów euro do Chin w 2025 roku, jednocześnie importując 559,4 miliardy euro, pozostawiając deficyt handlowy w wysokości 359,8 miliardów euro. W porównaniu z 2024 rokiem eksport UE do Chin spadł o 6,5%, a import wzrósł o 6,4%, co jeszcze bardziej powiększyło lukę. Dane Eurostatu pokazują również, że od 2015 roku import UE z Chin wzrósł o 89,0%, znacznie przewyższając wzrost eksportu UE do Chin o 37,1% w tym samym okresie.

Największy import z Chin do UE w 2025 roku stanowiły maszyny elektryczne i sprzęt audiowizualny (164,9 miliardów euro, 29,5% importu) oraz maszyny i urządzenia mechaniczne (106,5 miliardów euro, 19,0%), zgodnie z danymi Eurostatu. Po stronie eksportu największą kategorią wysyłaną przez UE do Chin były maszyny i urządzenia mechaniczne o wartości 45,3 miliardów euro.

Pojazdy elektryczne: najbardziej widoczny punkt zapalny

Sektor motoryzacyjny stał się najwyraźniejszym symbolem konkurencyjnego nacisku Chin w Europie. Organizacja branżowa ACEA (Europejskie Stowarzyszenie Producentów Samochodów) donosi, że w 2025 roku do UE importowano 1 105 806 nowych pojazdów z Chin o wartości 15,1 miliardów euro; z tego 1 002 742 to samochody warte 13,7 miliardów euro, a 42,9% importu chińskich samochodów stanowiły pojazdy elektryczne z baterią. Zgodnie z danymi ACEA, chińskie samochody zdobyły 7% łącznej sprzedaży samochodów w UE i 20% sprzedaży pojazdów elektrycznych z baterią w UE w 2025 roku. W odwrotnym kierunku UE wyeksportowała 161 514 pojazdów do Chin o wartości 8,5 miliardów euro, co czyni Chiny piątym co do wielkości rynkiem eksportu pojazdów dla UE.

Komisja Europejska odpowiedziała na tę zmianę, narzucając cła wyrównawcze na chińskie pojazdy elektryczne, począwszy od 5 lipca 2024 roku, powołując się na subsydia, które określiła jako niesprawiedliwe. Według relacji Al Jazeery dotyczącej decyzji Komisji, tymczasowe cła wahały się od 17,4% dla BYD do 37,6% dla SAIC, przy czym producenci zagraniczni współpracujący, tacy jak Tesla i chińskie modele BMW, stały w obliczu 20,8%. Ministerstwo Handlu Chin powiedziało w tamtym czasie, że ma nadzieję, iż obie strony będą kontynuować konsultacje, zanim środki staną się trwałe, jednocześnie zachowując możliwość wprowadzenia taryf odwetowych na towary europejskie, takie jak koniaku i wieprzowina.

Stany Zjednoczone: taryfy jako główny instrument

Podejście Waszyngtonu do wpływania na handel europejski skupiało się na presji taryfowej, a nie na konkurencji o udział rynkowy w poszczególnych produktach. 27 lipca 2025 roku przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i prezydent USA Donald Trump ogłosili ramową umowę handlową, o czym doniosła Euronews, ustalającą 15% tarifę USA na większość eksportu UE, w tym samochody — w dół od stawki 27,5%, która obowiązywała samochody i znacznie poniżej stawki 30%, którą Trump grożił wcześniej. Statki powietrzne i komponenty, sprzęt do produkcji półprzewodników, krytyczne materiały pierwotne oraz niektóre produkty chemiczne, rolnicze i farmaceutyczne zostały zwolnione w ramach porozumienia o taryfach zerowych. W ramach umowy UE zobowiązała się nabywać około 250 miliardów dolarów rocznie w postaci amerykańskiego skroplonego gazu ziemnego, ropy naftowej i paliwa jądrowego oraz kanalizować dodatkowe inwestycje w gospodarkę USA, zgodnie z tym samym raportem. Von der Leyen opisała umowę jako przynoszącą większą przewidywalność dla biznesu obu stron, podczas gdy Trump nazwał to "największą umową, jaka kiedykolwiek zawarła".

Gdzie konkurencja jest odczuwana najmocniej: Europa Środkowa

Ciśnienie nie jest równomiernie rozłożone w całej UE. Raport zatytułowany "Polska — Europa — Chiny: współpraca czy pułapka uzależnienia?", opracowany przez polskie stowarzyszenie biznesowe Związek Przedsiębiorców i Pracodawców wspólnie z Ośrodkiem Studiów Wschodnich i cytowany przez Bankier.pl, szacuje, że Polska straciła 11,4 miliardów euro pośredniej wartości dodanej w 2025 roku z powodu ekspansji chińskiego eksportu, narażając na niebezpieczeństwo około 45 000 polskich miejsc pracy — skoncentrowanych w produkcji akumulatorów, komponentach motoryzacyjnych, urządzeniach gospodarstwa domowego i stali. Ten sam raport szacuje stratę wartości dodanej w skali UE w wyniku konkurencji chińskiej na 87 miliardów euro na rok 2025, przy czym sektor motoryzacyjny i elektromobilności stanowi 28,5 miliardów euro z tego, a maszyny — 22,1 miliarda euro.

Narażenie Polski wynika głównie z jej roli jako dostawcy w niemieckich, francuskich i innych zachodnioeuropejskich łańcuchach dostaw motoryzacyjnych i maszyn: gdy ci producenci zmniejszają produkcję w obliczu konkurencji chińskiej, zmniejszają się również zamówienia składane u polskich dostawców, zgodnie z raportem cytowanym przez Bankier.pl.

Infrastruktura i technologia: mniej zmierzywalny front

Poza statystykami handlowymi polscy komentatorzy wskazali również na mniej zmierzoną wymiar konkurencji. W komentarzach opublikowanych przez WP.pl naukowiec polityczny Bogdan Góralczyk powiedział, że chińscy producenci samochodów przegonili niemieckich konkurentów w tym, co nazwał najbardziej wrażliwym segmentem europejskiego przemysłu, i zauważył, że listy wysłane przez niemieckiego kanclerza Friedricha Merza i francuskiego prezydenta Emmanuela Macrona do przywództwa UE odzwierciedlały obawy, że Europa zbliża się do tego, co on określił jako konflikt handlowy z Chinami. Komentator Tomasz Wróblewski w tej samej dyskusji argumentował, że ciężkie urządzenia budowlane używane na kilku głównych europejskich projektach infrastrukturalnych są produkowane w Chinach, nawet gdy bazowa inżynieria pochodzi z projektu niemieckiego lub francuskiego, i że europejska infrastruktura finansowa i komunikacyjna pozostaje zależna od amerykańskich platform. Są to charakterystyki oferowane przez komentatorów w opublikowanej dyskusji, a nie liczby z oficjalnego źródła statystycznego.

Kluczowe liczby w pigułce

Dlaczego to ma znaczenie teraz

Dwie dynamiki — rosnący chiński nadwyżka handlowa z UE i nowy reżim taryf USA wynegocjowany pod presją — rozwijają się jednocześnie, dlatego europejskie władze coraz częściej dyskutują o nich razem, a nie oddzielnie. Dla biznesu w gospodarkach dostawcy UE, takich jak Polska, praktyczny efekt jest dwojaki: konkurencja o udział rynkowy ze strony towarów produkowanych w Chinach z jednej strony i zmienione warunki kosztowe dla eksportu do USA z drugiej.