Historia demokracji: Od starożytnych Aten do współczesnego rządzenia

Słowo "demokracja" pochodzi z greckiego dēmokratia, co oznacza rządy ludu, a jego pierwsza dobrze udokumentowana praktyka pojawiła się w mieście-państwie Ateny. Ale mniej więcej 2500-letnia droga od ateniańskiego zgromadzenia do dzisiejszych parlamentów, kongresów i komisji wyborczych była ani prosta, ani ciągła. Biegła przez republiki, monarchie ograniczone prawem, rewolucje i wycofywanie się w XX wieku, zanim doprowadziła do mozaiki systemów politycznych, które istnieją teraz.

Ateny: pierwsza udokumentowana demokracja

Według History.com demokracja ateńska przybrała kształt po ucieczce tyrana Hippisa z miasta w 510 r. p.n.e., kiedy Sparta zaatakowała. Dwa lub trzy lata później ateński arystokrata Klisthenes wprowadził reformy konstytucyjne, tradycyjnie datowane na 508–507 r. p.n.e., którym przypisuje się umieszczenie Aten na fundamencie demokratycznym. Klisthenes zmienił podstawę tożsamości politycznej z członkostwa w rodzinie i klanie na zamieszkanie w miejscowości, co zmniejszyło władzę arystokratycznych sieci rodzinnych.

Demokracja ateńska była bezpośrednia, a nie reprezentacyjna: obywatele sami głosowali nad ustawami zamiast wybierać ludzi do głosowania za nich. Według World History Encyclopedia system miał kilka podstawowych instytucji. Zgromadzenie, czyli Ekklesia, zbierało się na wzgórzu Pnyx co najmniej raz w miesiącu i mogło pomieścić około 6000 obywateli; każdy obywatel płci męskiej mógł zabrać głos i głosować poprzez podniesienie ręki. Rada 500 (Boule), wybierana przez losowanie na okres jednego roku i reprezentująca 139 dystryktów lokalnych Attyki, ustalała porządek obrad Zgromadzenia i zajmowała się bieżącymi sprawami. Sądy obsadzone przez około 6000 przysięgłych wybranych corocznie przez losowanie mogły przeglądać i anulować ustawy uchwalone przez Zgromadzenie.

Losowy wybór przez losowanie, znany jako sortycja, był centralnym elementem systemu: urządzenie zwane kleroterionem używało kolorowych żetonów do przydzielania obywateli do stanowisk publicznych i ław przysięgłych, metoda mająca na celu zapobieżenie monopolizacji władzy przez jakąś jednostkę lub frakcję, według World History Encyclopedia.

System wykluczał dużo więcej ludzi, niż ich obejmował. Uczestniczyć mogły tylko wolne dorosłe obywatele płci męskiej — kobiety, osoby poddane niewolnictwu i obcy mieszkańcy (metojcy) nie mieli głosu politycznego. Według History.com przepisy dotyczące obywatelstwa z czasem zaostrzały się: początkowo mężczyzna potrzebował tylko ojca Ateńczyka, ale do połowy V wieku p.n.e. oboje rodzice musieli być Ateńczykami. Z szacunkowej populacji uprawnionych obywateli wynoszące około 30 000 osób, na każde dane zgromadzenie zwykle przychodziło tylko około 5000–6000 osób.

Demokracja ateńska nie trwała nieprzerwanie. Według History.com "oficjalnie skończyła się w 322 r. p.n.e.", kiedy Macedonia narzuciła rządy oligarchiczne miastu po przegranej wojskowej, chociaż World History Encyclopedia datuje główny okres funkcjonowania systemu na około 460–320 r. p.n.e.

Rzym, Magna Carta i ograniczenia władzy królewskiej

Ateny nie były jedynym starożytnym eksperymentem w sprawowaniu władzy. Republika Rzymska, którą serwis edukacyjny DemocracyWeb.org datuje od VI do I wieku p.n.e., budowała raczej reprezentacyjne niż bezpośrednio demokratyczne instytucje: Senat składający się z arystokracji i Zgromadzenie Plebejuszy reprezentujące pospolitych ludzi, obok prawa pisanego skodyfikowanego w Dwunastu Tablicach. Republika upadła w I wieku p.n.e. w wyniku konfliktów klasowych, ustępując miejsca rządom wojskowym, a ostatecznie autokratycznym rządom za sprawą Augusta.

Wieki później średniowieczna Anglia wyprodukowała inny rodzaj ograniczenia władzy. Magna Carta, uzgodniona w 1215 roku jako pojednanie między królem Janem a jego baronami, nie stworzyła demokracji ani praw uniwersalnych, ale ustanowiła, że król podlega prawu, a nie stoi ponad nim — zasadę, którą, według DemocracyWeb.org, zasilała później rozwój Parlamentu, który do XIV wieku podzielił się na dziedziczną Izbę Lordów i wybraną Izbę Gmin.

Konflikt między Koroną a Parlamentem wznowił się w XVII wieku. Według DemocracyWeb.org próba króla Karola I rządzenia bez Parlamentu od 1625 do 1640 roku spowodowała angielskie wojny domowe, a Chwalebna Rewolucja 1688 roku wygnała króla Jakuba II, prowadząc do Angielskiej Karty Praw, która umocniła władzę Parlamentu nad sukcesją i opodatkowaniem.

Teoria Oświecenia i era rewolucji

Filozof John Locke (1632–1704) twierdził, że rządy czerpią swoją legitymację ze zgody rządzonych, stanowisko, które DemocracyWeb.org opisuje jako bezpośrednio przeciwne obronie absolutnego suwerenności przez Thomasa Hobbesa. Idee Locke'a, wraz z koncepcją "woli ogólnej" Jean-Jacques'a Rousseau, bezpośrednio zasilały język polityczny późnego XVIII wieku.

Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych z 1776 roku i następna Konstytucja USA budowały republikę zorganizowaną wokół zgody rządzonych, choć prawo wyborcze było początkowo ograniczone głównie do białych mężczyzn posiadających majątek. Rewolucja francuska z 1789 roku wyprodukowała Deklarację Praw Człowieka i Obywatela; DemocracyWeb.org zauważa, że jej ideały republikańskie inspirowały ruchy w innych miejscach, nawet gdy sama rewolucja zeszła do przemocy wewnętrznej.

Nierówne globalne rozprzestrzenianie się praw demokratycznych

Badania opublikowane przez Our World in Data śledzą, jak powoli faktycznie rozprzestrzeniały się prawa demokratyczne po tych deklaracjach z XVIII wieku. Około 1800 roku tylko Zjednoczone Królestwo i Stany Zjednoczone liczyły się jako autokracje wyborcze z ograniczonymi cechami reprezentacyjnymi, obejmujące około 22 milionów ludzi razem. Do 1900 roku trzy czwarte ludzkości nadal nie miały znaczących praw politycznych; tylko około 14 milionów ludzi, w Australii, Belgii i Szwajcarii, żyło pod tym, co badania klasyfikują jako demokracja liberalna, podczas gdy około 41 milionów więcej, we Francji i Nowej Zelandii, żyło pod ochroną demokracji wyborczej.

Gdzie stoimy dzisiaj

Dane Our World in Data pokazują skalę zmian powojennych: około 1950 roku około 200 milionów ludzi żyło w demokracjach liberalnych, głównie w Europie Zachodniej, z kolejnymi 230 milionami w demokracjach wyborczych. Do końca lat 90. ubiegłego wieku większość światowej populacji — około 3 miliardy ludzi — żyła pod systemami demokracji wyborczej lub liberalnej, a do 2016 roku ponad 2,8 miliarda żyła pod demokracją wyborczą w szczególności, z około 1 miliardą pod demokracją liberalną.

To rozszerzenie od tej pory częściowo się odwróciło. Our World in Data wskazuje na reklasyfikację Indii w 2017 roku jako autokracji wyborczej jako jeden ze wskaźników szerszej tendencji, konkludując, że więcej niż dwie trzecie światowej populacji obecnie żyje w krajach sklasyfikowanych jako autokracje zamknięte lub wyborcze.