Migreny wyjaśnione: rodzaje, czynniki wyzwalające i opcje leczenia

Jak rozpowszechniona jest migrena i jak się ją definiuje?

Światowa Organizacja Zdrowotna opisuje migrenę jako pierwotny ból głowy, który jest zwykle epizodyczny, trwający od 4 do 72 godzin, z objawami, które mogą obejmować nudności, wymioty i wrażliwość na światło i dźwięk, czasami poprzedzone aurą wizualną lub sensoryczną. Arkusz informacyjny WHO o zaburzeniach bólu głowy stwierdza, że zaburzenia bólu głowy w ogóle dotyczyły szacunkowo około 3,1 miliarda ludzi, czyli około 40% światowej populacji w 2021 roku, i że migrena zajęła trzecie miejsce wśród przyczyn lat życia dostosowanych do niepełnosprawności (DALY) na świecie.

Badanie opublikowane w 2024 roku obejmujące okres od 1990 do 2021 roku i przeanalizowane za pośrednictwem PubMed Central wykazało globalną liczbę przypadków migreny wynoszącą 1,16 miliarda w 2021 roku, co odpowiada około 14% światowej populacji, wzrost o 58,15% w stosunku do 732,56 miliona przypadków w 1990 roku. Ta sama analiza wykazała, że kobiety poniosły istotnie wyższe bezwzględne obciążenie niż mężczyźni w 2021 roku (725,24 miliona przypadków u kobiet w porównaniu z 433,19 miliona przypadków u mężczyzn), podczas gdy standaryzowana wiekowo rozpowszechnienie rosła szybciej wśród mężczyzn między 1990 a 2021 rokiem. Badanie opisało również migrenę jako drugi wiodący czynnik globalnego obciążenia chorobami neurologicznymi.

Cztery uznane fazy ataku migreny

Zgodnie z Amerykańską Fundacją Migreny (AMF), atak migreny może przebiegać w czterech fazach, chociaż nie każdy doświadcza wszystkich faz przed każdym atakiem.

Migrena z aurą, bez aury i migrena przewlekła

Faza aury obejmuje czasowe, odwracalne zaburzenia czuciowe, najczęściej wizualne, ale nie występuje przy każdym ataku ani u każdej osoby z migrenią. Kryteria Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Bólu Głowy (ICHD-3), podsumowane w badaniu opublikowanym w PubMed Central, definiują migrenę przewlekłą jako ból głowy występujący w 15 lub więcej dni w miesiącu przez co najmniej 3 miesiące, z co najmniej 8 z tych dni wykazując specyficzne cechy migreny, cechy migreny z aurą lub bóle głowy reagujące na triptan lub lek sporyszu. Ataki, które występują rzadziej niż ten próg, są ogólnie klasyfikowane jako migrena epizodyczna.

Powszechne czynniki wyzwalające

Migraine Trust, brytyjska organizacja charytatywna zajmująca się zaburzeniami bólu głowy, wymienia szereg czynników zgłaszanych przez osoby z migrenią jako potencjalne wyzwalacze ataku, jednocześnie zauważając, że dowody dla niektórych z nich — w szczególności dla określonych produktów — są ograniczone, i że kombinacje czynników, a nie pojedynczy wyzwalacz, często poprzedzają atak.

• Zmiany hormonalne, szczególnie spadek poziomu estrogenów wokół menstruacji lub menopauzy
• Stres, w tym spadek hormonów stresu podczas relaksacji (tak zwana migrena 'zaraz po stresie')
• Zarówno niewystarczająca ilość snu, jak i nadmiar snu, lub zmiany normalnego schematu snu
• Pomijanie posiłków, które mogą obniżyć poziom cukru we krwi
• Kofein, zarówno w nadmiarze, jak i w wyniku gwałtownego zaprzestania
• Alkohol, z czerwonym winem najczęściej zgłaszanym
• Odwodnienie i intensywne ćwiczenia
• Jasne lub migające światło, silne zapachy, głośny hałas, zmiany pogody i długotrwałe patrzenie na ekran

Migraine Trust zaleca prowadzenie dziennika migreny, aby dostrzec wzorce, i preferuje szerokie kroki dotyczące stylu życia — regularny schemat snu i posiłków, zbilansowana dieta, regularne ćwiczenia i zarządzanie stresem — w stosunku do próby eliminacji każdego możliwego wyzwalacza, ponieważ niektóre czynniki, takie jak pogoda, nie mogą być kontrolowane.

Podejścia do leczenia ostrego i profilaktycznego

Arkusz informacyjny WHO dzieli leczenie migreny na leki stosowane podczas ataku (analgetyki, leki przeciwwymiotne i leki specyficzne dla migreny) oraz leki profilaktyczne lub zapobiegawcze stosowane regularnie w celu zmniejszenia częstości ataków. Zawiera również wymienioną listę środków niefarmakologicznych: ograniczenie alkoholu, utrzymanie regularnego schematu snu i ćwiczeń, przestrzeganie zdrowej diety, utrzymanie nawodnienia i śledzenie bólów głowy.

Wśród klas leków specyficznych dla migreny szlak białka związanego z genem kalcytoniny (CGRP) stał się ogniskiem nowszych terapii. Zgodnie ze Stowarzyszeniem Zaburzeń Migreny, CGRP to białko uwalniające się z zakończeń nerwowych podczas ataku, które przyczynia się do bólu, zapalenia i rozszerzenia naczyń krwionośnych. Dwie kategorie leków działają na tej ścieżce: monoklonalne przeciwciała CGRP — erenumab (Aimovig), fremanezumab (Ajovy), galcanezumab (Emgality) i eptinezumab (Vyepti) — które są używane tylko do profilaktyki, oraz gepanty, małe cząsteczki, które blokują receptor CGRP. Wśród gepantów rimegepant (Nurtec) jest zatwierdzony zarówno do użytku ostrego, jak i profilaktycznego, ubrogepant (Ubrelvy) i zavegepant (Zavzpret) do leczenia ostrego, oraz atogepant (Qulipta) do profilaktyki, jak stwierdza organizacja.

Bariery w opiece

Arkusz informacyjny WHO zauważa, że zaburzenia bólu głowy, w tym migrena, pozostają niedodiagnozowane i niedoleczone na całym świecie, wskazując na ograniczoną świadomość ich wpływu wśród pracowników służby zdrowotnej i decydentów politycznych, oraz fakt, że większość osób z zaburzeniami bólu głowy samodzielnie się nimi zajmuje, zamiast szukać opieki medycznej.