Aberfan Faciasının 60. Yılı: 1966'da Ne Oldu ve Neden Hâlâ Önemli?

21 Ekim 1966'da Ne Oldu

İngiliz Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (BGS) göre, 21 Ekim 1966 sabahı, güney Galler'deki Merthyr Tydfil yakınlarındaki madenci köyü Aberfan'ın üstündeki dağ yamacında inşa edilmiş, toplamda yaklaşık 2,1 milyon metreküp maden atığı barındıran yedi atık yığınından biri olan 7 No'lu Yığın, günlerce süren şiddetli yağışın ardından çöktü. Yığından ayrılan ve sıvılaşmış durumda olan yaklaşık 107.000 metreküp çamur, yamaçtan aşağı doğru hızla aktı.

BGS'ye göre, o sırada ders yapılmakta olan Pantglas İlkokulu'nu ve 18 evi yıkan heyelan, saat 09:15 sularında durdu. Facia, çoğu yedi ile on yaşları arasında olan 116 çocuk ve beş öğretmen dahil 28 yetişkin olmak üzere toplam 144 kişinin ölümüne yol açtı. History.com bunu Birleşik Krallık'ın en kötü maden kazalarından biri olarak tanımlıyor; BGS kayıtlarına göre ölenlerin 109'u ilkokulun öğrencileri ve personeliydi.

Kim Sorumlu Tutuldu, Ne Değişti

Bir soruşturma kurulu faciasının nedenlerini inceledi ve sorumluluğu yığınları yöneten kurum olan Ulusal Kömür Kurulu'na (NCB) yükledi. History.com'un soruşturma kurulunun bulgularına ilişkin haberine göre, facia kasıtlı bir kusurdan değil, aşağıdaki nedenlerden kaynaklanmıştı.

History.com'un haberine göre, facia gününde kurulan bir yardım fonu sonunda bugünün parasıyla yaklaşık 16,6 milyon dolara eşdeğer bir tutar topladı. Bu para köy onarımları ile yaralı ve yakınlarını kaybetmiş ailelere destek için kullanıldı; ancak yakınlarını kaybetmiş aileler 500 sterlin tazminat alabilmek için ölen çocuklarına 'yakınlıklarını' kanıtlamak zorunda bırakıldı. Kalan yığınların temizlenmesi için harcanan kamu parası sonunda aynı yardım fonundan alındı ve History.com'a göre otoriteler bu parayı 1997 yılına kadar, faizsiz olarak geri ödemedi.

Kraliçe'nin Geciken Ziyareti

History.com ve nation.cymru'nun haberlerine göre, Kraliçe II. Elizabeth facianın hemen ardından Aberfan'a gitmedi, onun yerine Prens Philip'i gönderdi. Basın ve kamuoyunun eleştirileri üzerine, köyü facianın sekiz gün sonrasında ziyaret etti. History.com'a göre, 2002 yılında, daha erken gitmemiş olmasını saltanatının en büyük pişmanlıklarından biri olarak tanımladı. Nation.cymru'ya göre, hayatı boyunca Aberfan'a üç kez daha döndü; bunlardan biri de facianın ardından inşa edilen Ynysowen Community Primary School'u 2012 yılında açmasıydı.

60. Yıl Dönümü: Charles, Camilla ve William Aberfan'da

Nation.cymru'nun haberine göre, facianın tam olarak altmışıncı yılında, 21 Ekim 2026'da Kral III. Charles, Kraliçe Camilla ve Galler Prensi birlikte Aberfan'ı ziyaret ediyor. Planlanan etkinlikler arasında, eski Pantglas okulunun bulunduğu yerdeki Aberfan Anıt Bahçesi'ne yapılacak bir ziyaret ve ardından Kral ile Prens'in çelenk bırakacağı, Kraliçe'nin de bir çiçek demeti koyacağı bir dua ve saygı duruşu bulunuyor.

Nation.cymru'ya göre, kraliyet heyeti ardından hayatta kalanlar, yakınlarını kaybetmiş aileler ve emekli acil durum görevlileriyle buluşmak üzere Aberfan and Merthyr Vale Community Centre'a gidecek; bu görevliler arasında 1966 facia sırasında görev yapmış 96 yaşındaki eski bir polis memuru da bulunuyor. Facia sırasında sekiz yaşında olup hayatta kalan Jeff Edwards, Ynysowen Male Voice Choir'in de performans vereceği bir toplum resepsiyonunda Kral'ı tanıtmadan önce konuşma yapacak. Prens William'ın ise Ynysowen Community Primary School'da Aberfan Anıt Ağacı'nı açması planlanıyor.

Aberfan Neden Hâlâ Önemli

BGS, Aberfan'ı kendi heyelan örnek olay incelemeleri arasına dahil ederek, şiddetli yağışın insan yapımı bir maden atığı yığınının çökmesine nasıl neden olduğunu anlatıyor. History.com'un yardım fonuna ilişkin anlatımı — ailelerin tazminat için ölen çocuklarına yakınlıklarını kanıtlamaları istenmesi ve yığın temizliği için harcanan paranın faizsiz olarak 1997 yılına kadar geri ödenmemesi — facianın ardından yaşananların belgelenme şeklinin bir parçası olmayı sürdürüyor. Nation.cymru'ya göre, Kraliçe II. Elizabeth'in 1966'daki geciken ziyareti ve bunu daha sonra saltanatının en büyük pişmanlıklarından biri olarak tanımlaması da, Kral, Kraliçe Camilla ve Galler Prensi'nin bu yılki ortak Aberfan ziyaretine ilişkin haberlerde yeniden hatırlanıyor.