Pismo rozpoczęło się jako narzędzie do prowadzenia zapisów: pismo klinowe Sumerów pojawiło się w Mezopotamii około 3600–3500 r.p.n.e., hieroglify egipskie datuje się na około 3400–3200 r.p.n.e., a chińskie pismo na kościach przepowiedni pojawiło się za czasów dynastii Shang około 1250 r.p.n.e. Alfabet, którego obecnie używa większość świata, sięga korzeniami fenickiego, greckiego i łacińskiego pisma, rozprzestrzeniając się na całym świecie po tym, jak drukarka Johannesa Gutenberga w latach pięćdziesiątych XV wieku sprawiła, że książki stały się niedrogie do kopiowania.
Ta wersja jest tłumaczeniem maszynowym oryginału (English). Przeczytaj oryginał
Kilka regionów starożytnego świata rozpoczęło prowadzenie zapisów w różnych czasach i z różnych praktycznych powodów, długo zanim ktokolwiek zaczął pisać literaturę. Najwcześniejsze znane systemy zostały zbudowane nie dla opowiadania historii, ale dla administracji: śledzenia towarów, pracy i ofiar.
Najwcześniejsze systemy pisma: Sumer i Egipt
Zgodnie z World History Encyclopedia, pismo klinowe powstało wśród Sumerów Mezopotamii około 3600–3500 r.p.n.e., co czyni je najwcześniejszym zidentyfikowanym systemem pisma. Powstało jako «narzędzie mnemoniczne zaprojektowane, aby pomóc księgowym i biurokracji», używane do list handlowych, inwentarzy i rachunków towarów, a nie do literatury.
Charakterystyczne dla tego pisma klinowe znaki (cuneus to łacińskie słowo oznaczające «klin») były wciskane w miękką glinę za pomocą stylusa. Około 3200 r.p.n.e. w mieście Uruk oryginalne piktogramy — proste rysunki zwierząt lub władców — zaczęły przemieniać się w fonogramy reprezentujące dźwięki. Liczba używanych znaków spadła z ponad 1000 do około 600, a formalne szkoły pisarskie zwane edubba uczyły uczniów przez okres do dwunastu lat.
W Egipcie najwcześniejsze potwierdzone hieroglify pochodzą z Abydosu, około 300 mil na południe od Kairu. Zgodnie z Księgą rekordów Guinnessa, gliniane odbicia pieczęci i znaczki słoniowe z wykopalisk tam w 1999 roku przeprowadzonych przez niemiecki Deutsches Archäologisches Institut w Kairze datuje się na okres między 3400 a 3200 r.p.n.e. Oznaczenia były pierwotnie używane do etykietowania pojemników z towarami takimi jak zboża, oleje i tkaniny.
Chińskie kości przepowiedni
Chińskie pismo ma swój własny, odrębnie udokumentowany punkt wyjścia. Ostatnia stolica dynastii Shang, Yinxu, blisko współczesnego miasta Anyang w prowincji Henan, to miejsce, gdzie uczony Wang Yirong po raz pierwszy rozpoznał starożytne chińskie znaki w 1899 roku na kościach sprzedawanych jako «kości smoka», zgodnie z wpisem w Wikipedii na temat tego miejsca. Znaki były wycinane w plastry żółwia i kości wołów dla wróżby, podczas panowania królów, w tym Wu Ding'a, którego panowanie rozpoczęło się około 1250 r.p.n.e.
Około 150 000 kości przepowiedni zostało odkryte w Yinxu, stanowiąc znaczną część najwcześniejszych zachowanych dowodów na piśmienność chińską. Dziesięciolecia po początkowym odkryciu uczony Wang Guowei użył napisów do potwierdzenia genealogii królewskiej dynastii Shang, która do tego czasu była znana głównie z późniejszych legend.
Od symboli do liter: alfabet
Pismo alfabetyczne używane w większości świata dziś sięga korzeniami Fenicjan, których pismo było w pełni rozwinięte około 1000 r.p.n.e. i reprezentowało 22 dźwięki spółgłoskowe bez oddzielnych znaków samogłosek, zgodnie z World History Encyclopedia. Feniccy kupcy rozprzestrzeniili ten alfabet na całym Wschodnim Morzu Śródziemnym.
Grecy najprawdopodobniej przyjęli fenicki system poprzez ten kontakt handlowy, a World History Encyclopedia datuje tę zmianę na około 800–700 r.p.n.e. Kluczową innowacją Greków było przekształcenie kilku fenickich liter, które reprezentowały dźwięki nieużywane w języku greckim, w znaki samogłosek, tworząc alfabet z 24 znakami. Jeden z najwcześniejszych znanych greckich napisów alfabetycznych, tzw. Puchar Nestora, datuje się na około 740 r.p.n.e.
Alfabet grecki był pierwszym pismem, które informowało czytającego, jak brzmią słowa, niezależnie od tego, czy znał ich znaczenie, czy nie.
— Klasyk Barry B. Powell, cytowany przez World History Encyclopedia
Od Grecji alfabet przeszedł do Etrusków, a następnie do Rzymu, gdzie stał się pismem łacińskim — bezpośrednim przodkiem alfabetu używanego dzisiaj dla angielskiego i większości innych języków europejskich.
Druk i globalne rozprzestrzenianie się pisma alfabetycznego
Pisma alfabetyczne rozprzestrzenialy się znacznie szerzej, gdy kopiowanie tekstu stało się mechaniczne. Johannes Gutenberg, niemiecki drukarz, założył swoją drukarnię w Moguncji około 1450 r.n.e. i wyprodukował swoją słynną Biblię łacińską w 1456 r.n.e., zgodnie z World History Encyclopedia. Jego system grawerował poszczególne litery w miedzianą formę, wypełniał ją stopioną metalem, aby uzyskać wielokrotnie użyteczne czcionki, i rozmieszczał litery w ramach, które można było zabarwiać tuszem i wielokrotnie wciskać na papier.
Wpływ na produkcję książek był znaczny: do 1550 r.n.e. około 20 milionów książek zostało wydrukowanych w Europie, w porównaniu z około 2 milionami w pierwszej dekadzie 1500-tych, donosi World History Encyclopedia. Drukowane książki kosztowały w przybliżeniu jedną ósmą ceny ręcznie przepisanej kopii i stały się, według słów encyklopedii, katalizatorem większej alfabetyzacji na przestrzeni następnych wieków.
Porównanie wczesnych systemów pisma
System pisma
Region
Przybliżona data
Materiał
Pismo klinowe
Sumer, Mezopotamia (Uruk)
ok. 3600–3500 r.p.n.e.
Gliniane tabliczki
Hieroglify egipskie
Abydos, Egipt
ok. 3400–3200 r.p.n.e.
Gliniane odbicia pieczęci, znaczki słoniowe
Pismo kości przepowiedni
Yinxu, Anyang, Chiny
Od ok. 1250 r.p.n.e.
Plastry żółwia, kości wołów
Alfabet fenicki
Wschodnie Morze Śródziemne
Ok. 1000 r.p.n.e.
Kamień, ceramika, metal
Alfabet grecki
Grecja
ok. 800–740 r.p.n.e.
Ceramika, kamień
Każdy z tych systemów służył innej potrzebbie — rachunkowości w Sumerze, znakowania towarów w Egipcie, wróżbom w starożytnych Chinach, rejestrom handlowym wśród Fenicjan — zanim greckie dodanie samogłosek i ruchomy czcionki Gutenberga zamieniły specjalistyczną umiejętność w narzędzie, które można było używać i nauczać na znacznie większą skalę.
Pytania
Jaki jest najstary znany system pisma na świecie?
Pismo klinowe, opracowane przez Sumerów w Mezopotamii około 3600–3500 r.p.n.e., jest identyfikowane przez World History Encyclopedia jako najwcześniejszy system pisma znaleziony do tej pory.
Kiedy powstały najwcześniejsze egipskie hieroglify?
Księga rekordów Guinnessa datuje najwcześniejsze znane egipskie hieroglify — gliniane odbicia pieczęci i znaczki słoniowe z Abydosu — na okres między 3400 a 3200 r.p.n.e., na podstawie wykopalisk z 1999 roku przeprowadzonych przez niemiecki Instytut Archeologiczny w Kairze.
Kiedy zaczęło się chińskie pismo?
Najwcześniejsze potwierdzone chińskie pismo to pismo kości przepowiedni używane do wróżby w Yinxu podczas późnej dynastii Shang, z głównym dowodem datowanym z okresu panowania króla Wu Ding'a, zaczynającego się około 1250 r.p.n.e.; pismo zostało po raz pierwszy rozpoznane przez uczonego Wang Yirong'a w 1899 roku.
Skąd pochodzi nowoczesny alfabet?
Pochodzi z feniciego pisma zawierającego tylko spółgłoski, w pełni rozwiniętego około 1000 r.p.n.e., które Grecy zaadaptowali około 800–700 r.p.n.e., dodając litery samogłosek; Etruscy następnie przekazali grecki alfabet Rzymowi, produkując łacińskie pismo używane dzisiaj.
Jak druk zmienił rozprzestrzenianie się pisma alfabetycznego?
Drukarka o ruchomych czcionkach Johannesa Gutenberga, działająca w Moguncji od około 1450 r.n.e. i produkująca Biblię w 1456 r.n.e., uczyniła książki znacznie taniej i szybciej do kopiowania; europejska produkcja książek wzrosła z około 2 milionów kopii w dekadzie 1500–1510 do około 20 milionów do 1550 roku, zgodnie z World History Encyclopedia.
Ten tekst przygotowała sztuczna inteligencja, a przed publikacją przeszedł automatyczną kontrolę źródeł. Jeśli widzisz błąd, poproś o sprostowanie. Poproś o sprostowanie lub odpowiedź · Jak to robimy
Zadługo przed kolonizacją europejską kontynent afrykański był domem potężnych państw, które budowały piramidy, zarządzały transaharską gospodarką złota i soli oraz wzniosły miasta z opracowanego kamienia. Ta lista klasyfikuje siedem starożytnych afrykańskich królestw według skali ich politycznego, ekonomicznego lub architektonicznego zasięgu, na podstawie dat i danych ze źródeł historyków, UNESCO i zbiorów muzealnych.
Internet powstał jako sieć badań obronnych Stanów Zjednoczonych o nazwie ARPANET w 1969 roku i stał się World Wide Web dwie dekady później dzięki propozycji z 1989 roku z CERN. Dziś około 6 miliardów ludzi — około trzy czwarte światowej populacji — korzysta z internetu, według Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU) Unii Narodów Zjednoczonych.
Archeolodzy stosują dwa szerokie podejścia: datowanie względne, które porządkuje znaleziska według warstwy lub stylu bez podawania roku, oraz datowanie bezwzględne (naukowe), które wykorzystuje zmiany fizyczne lub chemiczne — takie jak rozpad węgla-14, pierścienie wzrostu drzew lub rozpad potasu-argonu — aby oszacować zakres wieku oparty na kalendarzu. Większość stanowisk jest datowana przez połączenie kilku tych metod, a nie poleganie na jednej samej.
Starożytny Rzym prowadził swoje sprawy poprzez wybranych magnatów, senat byłych urzędników i zgromadzenia ludowe przez około pięć wieków, zanim władza skoncentrowała się w rękach jednego cesarza od 27 roku p.n.e. Jego sztywna hierarchia społeczna, jego kodeks prawny i jego język łaciński nadal kształtowały europejskie i szerzej zachodnie instytucje długo po upadku samego imperium.
