Co łączy ludzi stuletnich: dieta, nawyki i debata genetyczna stojąca za osiągnięciem 110 lat

Życie po 100 latach staje się mniej rzadkie, ale życie po 110 — progu definiującym superstuletnię — pozostaje niezwykle rzadkie. Dwa kierunki badań, jeden od hiszpańskiego kardiologa i jeden z długotrwałego projektu Uniwersytetu Boston, wskazują na różne podkreślenia tego, co odróżnia te ekstremalne przypadki od wszystkich innych.

Przypadek stylu życia: chudość, bogata w rośliny, nisko kalorijne

Manuel de la Peña, kardiolog i prezes hiszpańskiego Instituto Europeo de Salud y Bienestar Social, badał profile zdrowotne stuletniaków, zgodnie z raportem Infobae. Twierdzi, że osoby powyżej 110 lat mają jedną wspólną cechę: są chude. Łączy tę chudość z dietą, którą większość wydaje się przyjmować naturalnie, a nie świadomie.

Ta dieta, jak opisana dla Infobae, skupia się na kremach warzywnych, zbożach i bogatych w błonnik owocach zawierających prebiotyki, wszystkie stosunkowo nisko kalorijne. De la Peña mówi, że ten wzór wspomaga "młodszą" mikroflorę jelitową, jednocześnie ograniczając gromadzenie się tłuszczu trzewnego, który jest powiązany z chorobami sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi.

Wymienia też inne nawyki, które jego zdaniem powtarzają się wśród badanych przez niego stuletniaków: niepalenie, kontrolowane ciśnienie krwi, korzystne poziomy cholesterolu LDL, codzienne spacery, regularne słuchanie muzyki i to, co on nazywa spokojem emocjonalnym.

Przypadek genetyki: wzmacnia się z wiekiem

New England Centenarian Study, prowadzone przez Uniwersytet Boston i kierowane przez profesora Thomasa Perlsa, oferuje inną wagę. Jego badacze zbudowali model genetyczny używając 281 markerów na około 130 genach, które, zgodnie z profilem uniwersytetu o Perlsie, przewidują z około 85% dokładnością, kto przeżyje do wieku 105 lat lub starszego. Ten sam model ma tylko około 60% dokładności dla przewidywania, kto osiągnie 100 lat, co badacze mówią, wskazuje, że wpływ genetyczny rośnie silniej im dalej ponad 100 lat osoba żyje.

Artykuł recenzowany z tej samej grupy badawczej, opublikowany i zarchiwizowany na PubMed Central, stwierdza, że tylko około 20-30% zmienności w przeżyciu do połowy lat 80 jest wyjaśniane przez genetykę, ale ten udział rośnie dla osób żyjących ponad 100 lat. Artykuł identyfikuje 281 pojedynczych wariantów nukleotydowych na 130 genach związanych z wyjątkowym długowiecznością, w tym geny powiązane z podstawowymi mechanizmami starzenia się, takimi jak LMNA i WRN, gen mutowany w zespole Wernera, stanie, które powoduje przedwczesne starzenie się, obok wariantu obok APOE/TOMM40 bardziej powszechnie związanego z ryzykiem choroby.

Profil Uniwersytetu Boston zauważa również kontraintuicyjne odkrycie: stuletnicy niekoniecznie są wolni od wariantów genów związanych z chorobą. Według badań Perlsa mogą nosić tyle samo wariantów związanych z chorobą, co osoby, które umierają znacznie wcześniej, co sugeruje, że niektórzy stuletnicy noszą oddzielne warianty związane z długowiecznością, które neutralizują to ryzyko, zamiast po prostu unikać szkodliwych genów całkowicie.

Na czym się zgadzają i nie zgadzają dwa kierunki badań

Oba kierunki badań zgadzają się, że żaden pojedynczy czynnik w pełni nie wyjaśnia ekstremalnej długowieczności i że genetyka i środowisko wchodzą w interakcję. Tam, gdzie się rozchodzą, jest nacisk: ramy de la Peña, zbudowane na klinicznych obserwacjach stuletniaków, których leczył lub przeprowadzał wywiady, kładą większą wagę na dietę i codzienne nawyki do osiągnięcia starszego wieku w ogóle. Model Uniwersytetu Boston, zbudowany na sekwencjonowaniu genetycznym dużych kohort stuletniaków, wykazuje, że genetyka staje się większym czynnikiem specjalnie w najbardziej ekstremalnym wieku, takim jak 105 lat i wyżej.

Przegląd badań stuletniaków w języku angielskim w Wikipedii dodaje dalsze niuanse: badanie z 2011 roku na wyjątkowo długo żyjących osobach wykazało, że nie były konsekwentnie wyraźnie różne od ogółu populacji w aktywności fizycznej, diecie lub spożyciu alkoholu, przy czym niektóre długo żyjące osoby paliły lub piły alkohol przez dziesięciolecia. Ten sam przegląd cytuje ustalenia New England Centenarian Study, że rodzeństwo stuletniego jest około cztery razy bardziej prawdopodobne, że przeżyje ponad 90 lat niż populacja ogólna, i że większość stuletniaków w badaniu pozostała funkcjonalnie niezależna do średniego wieku 92 lat.

Ostrzeżenie dotyczące samych danych

Weryfikacja roszczeń o ekstremalnym wieku jest sama w sobie znanym problemem w tej dziedzinie. Wpis Wikipedii na temat badań stuletniaków cytuje badanie z 2024 roku, które przeanalizowało tak zwane "Blue Zone" gorące punkty długowieczności i wykazało, że duża część purportowanych rekordów superstuletniaków w niektórych regionach — opisywana jako 82% w sprawdzonych obszarach — okazała się brakować dokumentacji, błędami pisowni lub przypadkami, w których osoba potwierdzona już była umarła, co rodzi pytania o to, jak wiarygodne jest niektóre prowadzenie rekordów o ekstremalnym wieku.

To ostrzeżenie nie unieważnia ani obserwacji klinicznych z kohorty pacjentów de la Peña, ani ustaleń genetycznych od sekwencjonowanych, zweryfikowanych stuletniaków w badaniu Uniwersytetu Boston, ale jest to przypomnienie, że roszczenia dotyczące superstuletniaków w szczególności wymagają solidnej weryfikacji świadectw urodzenia.