Jak wenecka katastrofa wojskowa z 1172 roku doprowadziła do powstania pierwszych obligacji rządowych w Europie

Dój wysyła flotę na wschód

12 marca 1171 roku bizantyjski cesarz Manuel I nakazał nagle aresztowanie weneckich kupców w całej imperium, więziąc dużą liczbę z nich w Konstantynopolu, zgodnie z biografią na Wikipedii Dója Vitale II Michiel. Wenecja i Bizancjum spierały się o przyczynę: źródła weneckie obwiniały cesarską zemstę za odmawiającą pomoc wojskową, podczas gdy relacje bizantyjskie powołały się na wenecką arogancję i szkody majątkowe.

Dój Vitale II Michiel, który rządził Wenecją od lutego 1155 roku, odpowiedział w wrześniu 1171 roku wysłaniem floty 100 gajer, wzmocnionej 10 dodatkowymi statkami z Istrii i Dalmacji, w kierunku terytoriów bizantyjskich. Flota zajęła Trogir i Raguzę, oblegała Chalkidę na Euboei, a następnie przezimowała na wyspie Chios.

Według relacji Wikipedii, wśród weneckich załóg na Chios wybuchła epidemia, która w krótkim czasie zabiła około tysiąca ludzi. Choroba podążała za flotą, gdy przemieszczała się na Kyrę Panagię, następnie na Lesbos i Skyros, gdzie pozostałe przy życiu statki spędziły Wielkanoc 1172 roku, zanim porzuciły kampanię i popłynęły do domu.

Morderstwo Dója i zmiana rządu

Nieudana wyprawa wywołała gniew publiczny w Wenecji. 28 maja 1172 roku buntownik imieniem Marco Casulo uderzył Michiel, który wkrótce potem zmarł w pobliżu kościoła San Zaccaria; Casulo został później stracony, zgodnie z tą samą biografią na Wikipedii. Biuletyn o finansach publicznych Wenecji, The Bond Salad, dodaje, że kryzys wymuszył także zmianę konstytucyjną: bogate rodziny domagały się udziału w władzy, a Sebastiano Ziani został nowym Dożem w 1172 roku w ramach reformowanego systemu rady.

Od pożyczek przymusowych do stałego funduszu

Aby zapłacić za wojnę i jej następstwa, Wenecja zwróciła się do pożyczek obligatoryjnych od swoich bogatych mieszkańców, a nie do zwykłego opodatkowania, zgodnie z blogiem o historii finansów Tontine Coffee-House. Mężczyźni posiadający majątek byli zmuszeni zasubskrybować kwotę proporcjonalną do ich bogactwa — zwykle między 0,5% a 1% — a ponieważ te pożyczki przymusowe, znane jako prestiti, nie były zbierane każdego roku, bogatsi Wenecjanie generalnie woleli je od podatku stałego.

Porozumienie początkowo pozostało nieformalne i tymczasowe: państwo pożyczało w czasach potrzeby i spłacało, gdy finanse na to pozwalały. To zmieniło się w 1262 roku, kiedy Wenecja skonsolidowała swoje pozostające prestiti w jeden stały fundusz zwany Monte Vecchio, zgodnie zarówno z Tontine Coffee-House, jak i serwisem rynków finansowych Finaeon. Od tego czasu fundusz wypłacał stałe oprocentowanie w wysokości 5% rocznie, podzielone na dwie raty w marcu i wrześniu każdego roku; Tontine Coffee-House podaje, że rada zarządzająca zarezerwowała tylko stałą sumę dochodów podatkowych dla własnego budżetu państwa każdego miesiąca, kierując resztę na spłatę odsetek.

Pierwszy wtórny rynek długu publicznego

To, co czyniło Monte Vecchio godnym uwagi, nie było tylko stałym oprocentowaniem, ale tym, co mogły zrobić obligatariusze ze swoimi roszczeniami. Nie istniały żadne fizyczne certyfikaty; własność była rejestrowana przez urzędników zwanych Ufficiali degli Prestiti (Urzędnikami Pożyczek), ale te zarejestrowane roszczenia mogły być sprzedane i przeniesione innym inwestorom, donosi Finaeon. Stworzyło to aktywny, notowany cenowo rynek długu rządowego — powszechnie cytowany przez historyków jako pierwszy tego rodzaju w Europie.

Ceny poruszały się wraz z losami Wenecji. The Bond Salad odnotowuje, że do 1299 roku prestiti były notowane na około 60% wartości nominalnej, co oznacza dochód bliski 8,375%. Dziesięciolecia później, po tym jak Wenecja zawiesiła spłatę odsetek między 1378 a 1382 rokiem podczas wznowionej wojny, ceny spadły do około 18% wartości nominalnej, zgodnie z Tontine Coffee-House.

Dlaczego średniowieczny kryzys oddaje się w 2026 roku

Epizod przyciągnął świeżą uwagę dzięki nowej książce Robina Wigglesworth'a o historii rynku obligacji, omówionej w wywiadzie Fortune. W niej Wigglesworth — który zawodowo zajmuje się obligacjami — śledzi, jak instrumenty długu publicznego, początkowo stworzone do finansowania wojen, przeszły do wspierania nowoczesnych finansów państwowych, i argumentuje, że dzisiejsze rynki obligacji skarbowych i repo wykazują własne oznaki napięcia.

Fortune poinformowała, że przez większość ery powojennej zagraniczne banki centralne były najstabilniejszymi kupującymi na rynku obligacji skarbowych, ale stopniowo wycofały się w ciągu ostatnich dwóch dekad, a fundusze hedgingowe prowadzące lewarowane transakcje zajęły ich miejsce. Wigglesworth powiedział Fortune, że rynek repo (odkupu nocnego) rozszerzył się ponad 12 bilionów dolarów, a on opisał rosnącą kruchość wokół tego, kto posiada i handluje długiem rządowym, jako niebezpieczną, ponieważ rynki obligacji skarbowych wspierają szerszy system finansowy.

Równoległa, którą rysuje, to nie to, że dzisiejsze rynki stoją w obliczu floty w stylu XII wieku, ale to, że podstawowe pytanie — kto absorbuje straty rządu i jak przejrzyście handluje się tym długiem — to to samo pytanie, z którym Wenecja miała do czynienia po 1172 roku.